Luận án Quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Quốc

Tên luận án:

QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - TRUNG QUỐC

Ngành:

Kinh tế chính trị

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc" tập trung nghiên cứu mối quan hệ thương mại giữa hai quốc gia kể từ khi bình thường hóa quan hệ vào năm 1991, đánh dấu bằng sự phát triển nhanh chóng và việc thiết lập quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện năm 2008. Kim ngạch thương mại song phương đã tăng trưởng ấn tượng, từ 32 triệu USD năm 1991 lên gần 60 tỷ USD vào năm 2014. Đến năm 2020, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 48,87 tỷ USD và nhập khẩu 84,19 tỷ USD, với mức nhập siêu là 35,2 tỷ USD. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất, thị trường nhập khẩu lớn nhất và thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam. Đồng thời, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 6, nhà cung ứng hàng hóa lớn thứ 8 và thị trường xuất khẩu lớn thứ 5 của Trung Quốc.

Nghiên cứu chỉ ra nhiều thách thức đối với quan hệ thương mại song phương, bao gồm tác động của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, việc Việt Nam tham gia các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, ảnh hưởng của Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự dịch chuyển trật tự kinh tế thế giới. Mục đích tổng quát của luận án là đề xuất hệ thống giải pháp nhằm cải thiện quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc trong bối cảnh mới, dựa trên cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quan hệ thương mại hàng hóa, chủ yếu trong giai đoạn 2011-2020, cập nhật đến 2022 và đề xuất giải pháp đến năm 2030, không bao gồm Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao mà có tham khảo kinh nghiệm của Thái Lan, Philippines và Ấn Độ.

Đóng góp mới của luận án là việc nhìn nhận sâu sắc quan hệ thương mại dưới cả góc độ kinh tế quốc tế và kinh tế chính trị, phân tích lợi ích và mâu thuẫn lợi ích, cũng như đề xuất các giải pháp phù hợp với lợi ích kinh tế và chính trị của cả hai nước. Luận án cũng hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế, rút ra bài học kinh nghiệm và đánh giá chuyên sâu thực trạng thương mại (cả chính ngạch và tiểu ngạch), từ đó đưa ra các giải pháp toàn diện để nâng cao chất lượng quan hệ. Kết luận chỉ ra rằng Việt Nam cần xây dựng các chiến lược phù hợp để đối phó với nguy cơ cạn kiệt tài nguyên, sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc và những bất ổn địa chính trị, đồng thời thúc đẩy thương mại chính ngạch theo chuẩn mực quốc tế.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC CÓ CHỦ ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. Nghiên cứu trong nước

    • 1.1.1. Những công trình nghiên cứu cung cấp các lý thuyết về quan hệ thương mại giữa các nước
    • 1.1.2. Những công trình nghiên cứu về quan hệ thương mại Việt Nam và Trung Quốc

  • 1.2. Nghiên cứu nước ngoài

  • 1.3. Khoảng trống nghiên cứu

• CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ THƯƠNG MẠIHÀNG HÓA SONG PHƯƠNG

  • 2.1. Một số lý luận về thương mại quốc tế

    • 2.1.1. Một số khái niệm cơ bản về thương mại quốc tế
      • 2.1.1.1. Khái niệm thương mại
      • 2.1.1.2. Khái niệm thương mại quốc tế
      • 2.1.1.3. Phân loại quan hệ thương mại hàng hóa quốc tế theo phương thức xuất nhập khẩu
    • 2.1.2. Nội dung của quan hệ thương mại quốc tế
      • 2.1.2.1. Nội dung của quan hệ thương mại quốc tế nói chung
      • 2.1.2.2. Nội dung của quan hệ thương mại hàng hóa quốc tế
    • 2.1.3. Hình thức của phát triển quan hệ thương mại giữa các quốc gia
    • 2.1.4. Một số lý thuyết xem xét thương mại quốc tế dưới góc độ kinh tế chính trị
      • 2.1.4.1. Chủ nghĩa trọng thương (hay chủ nghĩa dân tộc)
      • 2.1.4.2. Chủ nghĩa tự do
      • 2.1.4.3. Lợi ích và thể chế
      • 2.1.4.4. Chủ nghĩa cấu trúc
    • 2.1.5. Chính sách thương mại quốc tế
      • 2.1.5.1. Khái niệm chính sách thương mại quốc tế
      • 2.1.5.2. Nội dung chính sách thương mại quốc tế
      • 2.1.5.3. Xu hướng tự do hóa thương mại và xu hướng bảo hộ mậu dịch trong CSTMQT
    • 2.1.6. Các tiêu chí đánh giá dòng thương mại hàng hóa quốc tế

  • 2.2. Những nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển quan hệ thương mại song phương

    • 2.2.1. Những nhân tố khách quan
      • 2.2.1.1. Vị trí địa lý, địa kinh tế
      • 2.2.1.2. Lợi thế so sánh, lợi thế cạnh tranh và cơ cấu nền kinh tế
      • 2.2.1.3. Trình độ phát triển của khoa học công nghệ, hội nhập kinh tế quốc tế của thế giới và hai nước
    • 2.2.2. Những nhân tố kinh tế chính trị ảnh hưởng tới sự phát triển quan hệ thương mại hàng hóa song phương
      • 2.2.2.1. Vị thế, vai trò, mức độ phụ thuộc, lệ thuộc của hai nước đối với thế giới và với nhau trong thương mại quốc tế
      • 2.2.2.2. Số lượng ngày càng gia tăng của các liên minh, các khối thương mại quy mô khu vực
      • 2.2.2.3. Vai trò của các chính sách thương mại chiến lược mà một số nước sử dụng để tăng tính cạnh tranh của sản phẩm nước mình
      • 2.2.2.4. Việc sử dụng thương mại như là một công cụ của chính sách đối ngoại
      • 2.2.2.5. Các vấn đề phức tạp về thương mại liên quan đến nhân quyền, môi trường, thẩm quyền pháp lý

  • 2.3. Kinh nghiệm của một số nước trong phát triển quan hệ thương mại với Trung Quốc

    • 2.3.1. Kinh nghiệm của Thái Lan trong phát triển quan hệ thương mại với Trung Quốc
    • 2.3.2. Kinh nghiệm của Philipines trong phát triển quan hệ thương mại với Trung Quốc
    • 2.3.3. Kinh nghiệm của Ấn Độ trong phát triển quan hệ thương mại với Trung Quốc
    • 2.3.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

• CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA GIỮA VIỆT NAM VỚI TRUNG QUỐC

  • 3.1. Chính sách kinh tế, thương mại Việt Nam – Trung Quốc

    • 3.1.1. Một số chính sách kinh tế đối ngoại chung của Việt Nam với Trung Quốc
    • 3.1.2. Một số chính sách thương mại của Việt Nam với Trung Quốc
      • 3.1.2.1. Chính sách về hàng hóa xuất nhập khẩu
      • 3.1.2.2. Về chính sách quản lý thanh toán tiền tệ
      • 3.1.2.3. Chính sách thương mại biên giới
    • 3.1.3. Một số chính sách thương mại của Trung Quốc với Việt Nam

  • 3.2. Thực trạng trao đổi thương mại Việt Nam - Trung Quốc

    • 3.2.1. Cán cân thương mại Việt Nam - Trung Quốc
    • 3.2.2. Cơ cấu thương mại Việt Nam - Trung Quốc
    • 3.2.3. Về phương thức xuất nhập khẩu
    • 3.2.4. Thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc
      • 3.2.4.1. Thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc 2011-2018

  • 3.3. Đánh giá quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc

    • 3.3.1. Lợi ích
      • 3.3.1.1. Tạo điều kiện cho Việt Nam xuất khẩu sang thị trường các nước phát triển
      • 3.3.1.2. Đóng góp vào GDP, thu nhập của các địa phương và người dân
    • 3.3.2. Một số thách thức, rủi ro từ thương mại Việt Nam - Trung Quốc
      • 3.3.2.1. Sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc vẫn còn rất lớn, gây nhiều rủi ro bị đứt gãy thương mại trong tình hình khu vực còn nhiều rủi ro, bất định, cạnh tranh nước lớn và rủi ro trường phạt thương mại.
      • 3.3.2.2. Rủi ro từ cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, xuất thô, ít chế biến
      • 3.3.2.3. Tận thu tài nguyên thiên nhiên
      • 3.3.2.4. Bẫy của thương mại tự do
      • 3.3.2.5 Thâm hụt thương mại ảnh hưởng xấu đến tài khoản vãng lai
      • 3.3.2.6. Bất lợi về chính trị
    • 3.4. Nguyên nhân tạo nên lợi ích, hạn chế trong quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc
      • 3.4.1. Nguyên nhân khách quan
        • 3.4.1.1. Vị trí địa kinh tế, điều kiện tự nhiên và văn hóa
        • 3.4.1.2. Lợi thế so sánh, năng lực cạnh tranh và cơ cấu nền kinh tế
        • 3.4.1.3. Trình độ phát triển của khoa học công nghệ của thế giới và hai nước
      • 3.4.2. Nguyên nhân kinh tế chính trị trong thương mại Việt Nam - Trung Quốc
        • 3.4.2.1. Vị thế của Việt Nam Trung Quốc trong thương mại;
        • 3.4.2.2. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.
        • 3.4.2.3. Việt Nam trong việc đối phó với các chính sách thương mại chiến lược mà một số nước, trong đó có Trung Quốc sử dụng để tăng tính cạnh tranh của sản phẩm nước mình.
        • 3.4.2.5. Trung Quốc và Việt Nam đều sử dụng thương mại như là một công cụ của chính sách đối ngoại.
        • 3.4.2.6. Phát triển bền vững với thương mại quốc tế.
        • 3.4.2.7. Cạnh tranh bá quyền của các nước lớn.
      • 3.3.3. Nguyên nhân tạo nên lợi ích, hạn chế trong quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc
        • 3.4.3.1 Nguyên nhân tạo nên lợi ích từ quan hệ thương mại trong nước

• CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA GIỮA VIỆT NAM VỚI TRUNG QUỐC

  • 4.1. Bối cảnh mới ảnh hưởng tới sự phát triển quan hệ kinh tế thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc trong thời gian tới

    • 4.1.1. Bối cảnh quốc tế và giữa 2 nước
      • Cơ hội
      • Thách thức
    • 4.1.2. Bối cảnh kinh tế trong nước
      • Cơ hội
      • Thách thức
    • 4.1.3. Nhân tố Trung Quốc
    • 4.1.4. Nhân tố Mỹ

  • 4.2. Định hướng chung đối với quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc trong thời gian tới

    • 4.2.1. Chiến lược phát triển bền vững đến năm 2045 ở Việt Nam
    • 4.2.2. Định hướng quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam Trung Quốc trong thời gian tới đến năm 2045 ở Việt Nam

  • 4.3. Định hướng giải pháp nhằm cải thiện cán cân thương mại Việt Nam - Trung Quốc trong thời gian tới

    • 4.3.1. Nhóm giải pháp từ phía Nhà nước
      • 4.3.1.1. Nhóm giải pháp cải thiện tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa
        • Về xuất khẩu
        • Về nhập khẩu
      • 4.3.1.2. Nhóm giải pháp khác
    • 4.3.2. Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp
      • 4.3.2.1. Đẩy mạnh liên kết
      • 4.3.2.2. Đẩy mạnh tìm hiểu thông tin về thị trường Trung Quốc
      • 4.3.2.3. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và bảo vệ bản quyền sản phẩm