CHỨC NĂNG CÔNG TỐ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ ĐỨC
Luật hình sự và tố tụng hình sự
Luận án "Chức năng công tố trong tố tụng hình sự Việt Nam và Đức" nghiên cứu một chức năng quan trọng trong tố tụng hình sự (TTHS) từ góc độ so sánh, nhằm góp phần hoàn thiện lý luận và thực tiễn cải cách tư pháp ở Việt Nam. Đề tài xuất phát từ sự cấp thiết của việc nâng cao hiệu quả chức năng công tố (CNCT) theo định hướng Cải cách tư pháp đến năm 2020 của Bộ Chính trị, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việc so sánh với kinh nghiệm của Đức, một quốc gia có hệ thống tố tụng thẩm vấn với nhiều ưu điểm về dân chủ và bảo vệ quyền con người, được xem là rất cần thiết.
Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích, so sánh pháp luật về CNCT trong TTHS của Việt Nam và Đức, đánh giá những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả CNCT trong mô hình TTHS Việt Nam. Luận án tập trung vào các vấn đề lý luận về CNCT, bao gồm khái niệm, đối tượng, chủ thể, nội dung và phạm vi, đồng thời nghiên cứu pháp luật TTHS hiện hành của hai quốc gia.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, đối tượng, chủ thể và phạm vi của CNCT giữa Việt Nam và Đức có sự tương đồng lớn, thể hiện chính sách hình sự và công tố với những chuẩn mực chung. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở nội hàm khái niệm tội phạm, sự phân loại tội phạm và thực tiễn thi hành pháp luật về chủ thể thực hiện CNCT. Về nội dung, cả hai quốc gia đều có đặc trưng của mô hình TTHS thẩm vấn, nhưng có sự khác biệt trong mức độ tích hợp yếu tố tranh tụng vào lập pháp TTHS, đặc biệt trong trách nhiệm công tố ở giai đoạn điều tra và thẩm quyền áp dụng các biện pháp hạn chế quyền con người.
Từ những phân tích trên, luận án đề xuất các giải pháp toàn diện để hoàn thiện pháp luật TTHS về CNCT ở Việt Nam. Cụ thể, cần đảm bảo cơ chế công tố chỉ đạo điều tra, phân chia chủ thể tố tụng theo chức năng buộc tội, gỡ tội và xét xử; tăng cường trách nhiệm công tố trong điều tra, mở rộng thẩm quyền tùy nghi truy tố, và hoàn thiện chế định xét hỏi để tăng cường tính tranh tụng. Luận án cũng nhấn mạnh việc nghiên cứu thành lập Viện Công tố ở Việt Nam như một cải cách trọng tâm, chiến lược, với mô hình chung, độc lập, thống nhất từ trung ương đến địa phương, song song với hệ thống Tòa án. Đồng thời, hệ thống Cơ quan điều tra cũng cần được cải cách song hành, tổ chức thống nhất, đảm bảo tính tương thích hoặc trực thuộc Viện Công tố để giảm thiểu ảnh hưởng từ nhánh hành pháp và tăng cường tính pháp quyền trong hoạt động tư pháp.