Luận án Hồi chỉ zéro trong hội thoại qua một số truyện ngắn và tiểu thuyết tiêu biểu Việt Nam từ 1986 đến 2000

Tên luận án:

HỒI CHỈ ZÉRO TRONG HỘI THOẠI QUA MỘT SỐ TRUYỆN NGẮN VÀ TIỂU THUYẾT TIÊU BIỂU VIỆT NAM TỪ 1986 ĐẾN 2000

Ngành:

Ngôn ngữ học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Hồi chỉ zéro trong hội thoại qua một số truyện ngắn và tiểu thuyết tiêu biểu Việt Nam từ 1986 đến 2000" của Đào Thị Luyến nghiên cứu sâu về hiện tượng hồi chỉ zéro trong ngôn ngữ, đặc biệt trong bối cảnh giao tiếp và văn học Việt Nam. Đề tài xuất phát từ sự cần thiết nghiên cứu ngữ nghĩa thông báo của các cách tổ chức ngôn ngữ chứa hồi chỉ zéro, coi đây là một phép liên kết bằng lược tố zéro, sản phẩm của tỉnh lược và là phương tiện liên kết diễn ngôn/hội thoại quan trọng.

Mục đích của luận án là làm rõ khái niệm, cơ sở tạo lập, phân loại, đặc điểm và giá trị của hồi chỉ zéro dưới ánh sáng các siêu chức năng ngôn ngữ trong phân tích diễn ngôn. Đối tượng nghiên cứu là các biểu hiện của hồi chỉ zéro trong hội thoại/diễn ngôn khi nó có chức năng tương đương với các thành phần câu (chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ, vế câu qua lại) trong các truyện ngắn và tiểu thuyết tiêu biểu Việt Nam giai đoạn 1986-2000. Nguồn ngữ liệu được chọn lọc từ các tác phẩm văn học có giá trị, phản ánh giai đoạn đổi mới.

Về phương pháp, luận án sử dụng các phương pháp miêu tả ngôn ngữ, phân tích diễn ngôn, suy luận, mô hình hóa cấu trúc, thống kê và phân loại. Những đóng góp mới bao gồm việc ứng dụng hệ thống lí thuyết phân tích diễn ngôn và chức năng hệ thống để làm phong phú lí luận và đề xuất cách phân tích tác phẩm văn chương từ góc độ tổ chức ngôn ngữ. Luận án có ý nghĩa lý luận sâu sắc trong việc làm rõ giá trị liên kết, ngữ nghĩa, ngữ dụng của hồi chỉ zéro dưới ánh sáng ba siêu chức năng ngôn ngữ (kinh nghiệm, liên nhân, văn bản), đồng thời cung cấp ngữ liệu và gợi mở thực tiễn cho giảng dạy văn học.

Kết quả khảo sát 2251 cuộc thoại, 10569 kết ngôn cho thấy hồi chỉ zéro đơn chiếm 88,4%, hồi chỉ zéro phức 7% và hồi chỉ zéro là sự im lặng 5,3%, trong đó hồi chỉ zéro tương đương với chủ ngữ chiếm tỷ lệ cao nhất. Luận án khẳng định hồi chỉ zéro, dù là ô trống ngữ pháp, vẫn mang giá trị tiềm ẩn, liên kết chặt chẽ các phát ngôn và thể hiện rõ nét các siêu chức năng ngôn ngữ, góp phần tạo sự ngắn gọn, duy trì/phát triển đề tài, bộc lộ thông tin cũ/mới, tính cách nhân vật, và phong cách trần thuật độc đáo của nhà văn.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí luận.
• Chương 2: Các loại hồi chỉ zéro trong hội thoại qua một số truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam tiêu biểu từ 1986 đến 2000.
• Chương 3: Giá trị của hồi chỉ zéro trong hội thoại qua một số truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam tiêu biểu từ 1986 đến 2000.