Luận án “Cò ke ôống kháo” của người Mường ở Hòa Bình

Tên luận án:

“CÒ KE ÔỐNG KHÁO” CỦA NGƯỜI MƯỜNG Ở HÒA BÌNH - TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC

Ngành:

Văn hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ Văn hóa học của Trần Bạch Dương nghiên cứu về "Cò ke ôống kháo" của người Mường ở Hòa Bình, một thực hành âm nhạc dân gian độc đáo, giàu bản sắc và có lịch sử lâu đời. Người Mường, cư dân bản địa Hòa Bình, là chủ nhân của một nền văn hóa cổ xưa với nhiều yếu tố truyền thống như Cồng chiêng, diễn xướng Mo, lịch Đoi. "Cò ke ôống kháo" hiện nay tồn tại một cách sinh động và phổ biến ở tất cả các vùng người Mường sinh sống tại Hòa Bình, được giới thiệu và khai thác trong dịch vụ du lịch từ thập niên 90 và ngày càng nổi bật trên các nền tảng mạng xã hội như một chỉ dấu văn hóa.

Mục đích của luận án là làm rõ sự tồn tại, biến đổi, vai trò và ý nghĩa của "Cò ke ôống kháo" trong đời sống văn hóa người Mường, đồng thời bàn luận về cách thức họ duy trì bản sắc tộc người trong quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa. Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành (dân tộc học, xã hội học, âm nhạc học) kết hợp điền dã, quan sát, phỏng vấn sâu tại ba địa bàn trọng tâm: xã Sủ Ngòi (TP Hòa Bình), xã Phong Phú (huyện Tân Lạc) và xã Nhân Nghĩa (huyện Lạc Sơn), nghiên cứu từ giai đoạn truyền thống (trước 1986) đến hiện tại (1986-2023).

Kết quả nghiên cứu cho thấy "Cò ke ôống kháo" là một di sản phi vật thể quan trọng, gắn bó chặt chẽ với đời sống tinh thần của người Mường, đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, tham gia vào các thực hành tín ngưỡng (đám tang, lễ hội), tạo sự đồng cảm và là biểu tượng văn hóa. Nó cũng tạo lập vị thế xã hội cho các nghệ nhân, những người được cộng đồng coi là tinh hoa, am hiểu văn hóa truyền thống. Luận án đưa ra giả thuyết rằng "Cò ke ôống kháo" có thể là kết quả của quá trình tiếp biến từ dàn nhạc Bát âm của người Kinh ở Bắc Bộ, diễn ra khoảng giữa thế kỷ XVI, cho thấy thái độ cởi mở nhưng vẫn giữ gìn bản sắc riêng của người Mường. Đồng thời, luận án cũng chỉ ra các biến đổi của "Cò ke ôống kháo" trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập văn hóa, cũng như đề xuất các yêu cầu và cách thức bảo tồn, phát huy giá trị di sản này.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
    • 2.1. Mục đích nghiên cứu
    • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp về lý luận và thực tiễn của luận án
    • 5.1. Đóng góp về lý luận
    • 5.2. Đóng góp về thực tiễn
  • 6. Bố cục của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu về văn hóa và âm nhạc Mường
      • 1.1.1.1. Khái quát chung về các nghiên cứu văn hóa Mường
      • 1.1.1.2. Các nghiên cứu về dân ca Mường
      • 1.1.1.3. Các nghiên cứu về nhạc khí và khí nhạc Mường
        • *Trống đồng và cồng chiêng
        • *Dàn nhạc “Cò ke ôống kháo”
    • 1.1.2. Các nghiên cứu âm nhạc Việt Nam từ góc tiếp cận Văn hóa học
    • 1.1.3. Các nghiên cứu âm nhạc Việt Nam từ góc tiếp cận Dân tộc nhạc học (Ethnomusicology)
      • 1.1.3.1. Xu hướng nghiên cứu Dân tộc nhạc học ở Việt Nam
      • 1.1.3.2. Các tài liệu lý luận về Dân tộc nhạc học ở Việt Nam
      • 1.1.3.3. Các nghiên cứu Dân tộc nhạc học về âm nhạc Việt Nam của một số học giả nước ngoài
  • 1.2. Cơ sở lý luận
    • 1.2.1. Giới thuyết các khái niệm sử dụng trong luận án
      • 1.2.1.1. Đời sống văn hóa
      • 1.2.1.2. Dàn nhạc và Dàn nhạc dân tộc Việt Nam
      • 1.2.1.3. Phân biệt cách gọi dàn nhạc - ban nhạc
      • 1.2.1.4. Bản sắc văn hóa
    • 1.2.2. Khung lý thuyết của luận án
  • 1.3. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
    • 1.3.1. Người Mường với vùng đất Hòa Bình
    • 1.3.2. Khái quát về 03 điểm nghiên cứu
      • 1.3.2.1. Xã Sủ Ngòi, thành phố Hòa Bình
      • 1.3.2.2. Xã Phong Phú, huyện Tân Lạc
      • 1.3.2.3. Xã Nhân Nghĩa, huyện Lạc Sơn

• Chương 2: KHÁI QUÁT VỀ “CÒ KE ÔỐNG KHÁO”

  • 2.1. Nhận diện “Cò ke ôống kháo”
    • 2.1.1. Tên gọi “Cò ke ôống kháo”
    • 2.1.2. Tổ chức của ban nhạc “Cò ke ôống kháo”
      • 2.1.2.1. Người trưởng ban nhạc “Cò ke ôống kháo”
      • 2.1.2.2. Các thành viên trong ban nhạc “Cò ke ôống kháo”
    • 2.1.3. Không gian tồn tại của “Cò ke ôống kháo”
  • 2.2. Các yếu tố nghệ thuật trong biểu diễn “Cò ke ôống kháo”
    • 2.2.1. Sự đa dạng về tên gọi các bài bản
    • 2.2.2. Đặc điểm “lặp lại” và “nối bài” trong trình diễn
      • 2.3.2.1. Hiện tượng lặp lại các đoạn nhạc và bài bản
      • 2.3.2.2. Hiện tượng nối tiếp các bài bản
    • 2.2.3. Biến hóa lòng bản trong âm nhạc “Cò ke ôống kháo”
    • 2.2.4. Giọng và điệu thức của bài bản
      • 2.2.4.1. Giọng của bài bản “Cò ke ôống kháo”
      • 2.2.4.2. Về điệu thức của bài bản
    • 2.2.5. Cách thức hòa tấu
    • 2.2.6. Kỹ thuật sử dụng nhạc khí
      • 2.2.6.1. Cò ke
      • 2.2.6.2. Ôống kháo
      • 2.2.6.3. Đàn tam và các nhạc khí gõ
    • 2.2.7. Cách thức chế tác và cấu tạo nhạc khí
  • 2.3. Nghệ nhân “Cò ke ôống kháo”
    • 2.3.1. Quá trình trở thành nghệ nhân “Cò ke ôống kháo”
      • 2.3.1.1. Năng khiếu âm nhạc
      • 2.3.1.2. Sở thích học “Cò ke ôống kháo”
      • 2.3.1.3. Đạo đức tốt và biết ứng xử đúng mực
    • 2.3.2. Nghệ nhân trong đời sống hàng ngày
      • 2.3.2.1. Đời sống kinh tế
      • 2.3.2.2. Sở thích và lối sống
  • 2.4. Vai trò của “Cò ke ôống kháo” đối với nghệ nhân
    • 2.4.1. “Cò ke ôống kháo” kiến tạo vị thế xã hội của nghệ nhân trong cộng đồng
      • 2.4.1.1. Nghệ nhân “Cò ke ôống kháo” là người thông minh, khéo léo
      • 2.4.1.2. Nghệ nhân “Cò ke ôống kháo” là người am hiểu văn hóa Mường
    • 2.4.2. Giá trị nghệ thuật của “Cò ke ôống kháo” đối với nghệ nhân
      • 2.4.2.1. Sự tương tác trong hòa tấu dàn nhạc
      • 2.4.2.2. Diễn biến của tương tác trong hòa tấu dàn nhạc
      • 2.4.2.3. Ý nghĩa của tương tác trong hòa tấu dàn nhạc

• Chương 3: “CÒ KE ÔỐNG KHÁO” TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA NGƯỜI MƯỜNG VÀ NHỮNG BIẾN ĐỔI HIỆN NAY

  • 3.1. “Cò ke ôống kháo” trong đời sống văn hóa Mường
    • 3.1.1.“Cò ke ôống kháo” trong đám tang
    • 3.1.2. “Cò ke ôống kháo” trong lễ hội
      • 3.1.2.1. Tham gia trình diễn trong đoàn rước
      • 3.1.2.2. Trình diễn tại nơi cúng tế
    • 3.1.3. Tập luyện và truyền dạy “Cò ke ôống kháo”
  • 3.2. Biến đổi về trình diễn “Cò ke ôống kháo” hiện nay
    • 3.2.1. Biến đổi về trình diễn trong đám tang
    • 3.2.2. Biến đổi về trình diễn trong lễ hội
    • 3.2.3. Sự mở rộng phạm vi thực hành, trình diễn
      • 3.2.3.1. Trình diễn trong dịch vụ Du lịch
      • 3.2.3.2. Sân khấu hóa âm nhạc “Cò ke ôống kháo”
      • 3.2.3.3. Thành lập Câu lạc bộ, đưa lên truyền hình và không gian mạng xã hội
      • 3.2.3.5. Biến đổi về nhạc khí, giọng, bài bản và thủ pháp nối bài
  • 3.3. Nguyên nhân biến đổi
    • 3.3.1. Nguyên nhân khách quan
    • 3.3.2. Nguyên nhân chủ quan
  • 3.4. Vai trò, ý nghĩa của “Cò ke ôống kháo” đối với cộng đồng Mường
    • 3.4.1. “Cò ke ôống kháo” đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ
    • 3.4.2. “Cò ke ôống kháo” tạo sự đồng cảm và chia sẻ
    • 3.4.3. Vai trò, ý nghĩa của “Cò ke ôống kháo” trong sự biến đổi hiện nay
      • 3.4.3.1. Trở thành chỉ dấu văn hóa của người Mường, Hòa Bình
      • 3.4.3.2. Vai trò giáo dục truyền thống
      • 3.4.3.3. Là nguồn tư liệu phong phú về âm nhạc cổ truyền Mường

• Chương 4: “CÒ KE ÔỐNG KHÁO”: TIẾP BIẾN VĂN HÓA VÀ SỰ BIỂU HIỆN BẢN SẮC TỘC NGƯỜI

  • 4.1. “Cò ke ôống kháo” trong sự giao lưu, tiếp biến văn hóa Kinh - Mường
    • 4.1.1. Hiện tượng tương đồng văn hóa Kinh - Mường
    • 4.1.2. Vị trí của “Cò ke ôống kháo” trong âm nhạc truyền thống Mường
    • 4.1.3. Vị trí của “Cò ke ôống kháo” trong âm nhạc truyền thống Việt Nam
      • 4.1.3.1. “Cò ke ôống kháo” là một bộ phận của âm nhạc cổ truyền Việt Nam
      • 4.1.3.2. “Cò ke ôống kháo” thuộc thể loại dàn nhạc hòa tấu khí nhạc
    • 4.1.4. So sánh “Cò ke ôống kháo” với một số tổ chức âm nhạc của người Kinh
      • 4.1.4.1. So sánh “Cò ke ôống kháo” với dàn Tiểu nhạc cung đình Huế
      • 4.1.4.2. So sánh “Cò ke ôống kháo” với dàn nhạc Bát âm ở Bắc Bộ
    • 4.1.5. Giả thuyết về nguồn gốc của “Cò ke ôống kháo”
      • 4.1.5.1. Về thời gian và bối cảnh lịch sử
      • 4.1.5.2. Về loại hình
  • 4.2. Bản sắc văn hóa Mường nhìn từ “Cò ke ôống kháo”
    • 4.2.2. Ý thức về văn hóa tộc người
  • 4.2.3. Thị hiếu âm nhạc người Mường thể hiện qua “Cò ke ôống kháo"
  • 4.3. “Cò ke ôống kháo” với vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị di sản
    • 4.3.1. Yêu cầu, cách thức đối với nhiệm vụ bảo tồn nguyên trạng
    • 4.3.2. Yêu cầu, cách thức đối với nhiệm vụ bảo tồn kế thừa, phát triển

• KẾT LUẬN