Luận án Nghiên cứu tài nguyên cây thuốc các huyện ven biển của tỉnh Thái Bình và đề xuất biện pháp bảo tồn, phát triển bền vững

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC CÁC HUYỆN VEN BIỂN CỦA TỈNH THÁI BÌNH VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP BẢO TỒN, PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Ngành:

Thực vật học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghiên cứu tài nguyên cây thuốc các huyện ven biển của tỉnh Thái Bình và đề xuất biện pháp bảo tồn, phát triển bền vững" giải quyết tính cấp thiết của việc điều tra, đánh giá và bảo tồn tài nguyên cây thuốc tại Thái Bình, một địa phương có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác và nghiên cứu đầy đủ. Mục tiêu của đề tài là tìm hiểu hiện trạng tài nguyên cây thuốc, đánh giá tình hình khai thác và sử dụng, nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của 1-2 loài cây thuốc có giá trị, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn và khai thác bền vững cho các huyện ven biển Thái Thụy và Tiền Hải. Công trình này góp phần hoàn thiện danh lục và đánh giá đa dạng các loài cây thuốc, phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Nghiên cứu đã ghi nhận sự phong phú của tài nguyên cây thuốc tại khu vực, với 346 loài thuộc 268 chi, 94 họ và 3 ngành thực vật bậc cao có mạch. Các dạng sống chủ yếu là cây dây leo và cây chồi trên lùn, với lá là bộ phận được sử dụng phổ biến nhất. Cây thuốc phân bố chủ yếu ở khu vực dân cư, đồng ruộng, đầm lầy, ven đường và ven biển. Các loài cây thuốc này có tiềm năng chữa trị 28 nhóm bệnh khác nhau, bao gồm cả các bệnh hiểm nghèo như ung thư và bệnh về gan. Tuy nhiên, việc khai thác 13 loài với tần suất cao, đặc biệt là khai thác toàn thân, cho thấy nguy cơ suy giảm nguồn tài nguyên.

Luận án cũng đã phân lập và xác định cấu trúc hóa học của 15 hợp chất từ mẫu Tầm bóp (Physalis angulata L.), trong đó có 2 hợp chất mới là physanguloside B và physaguloside A. Ba hợp chất (physalin F, physalin B và physalin G) thể hiện hoạt tính gây độc tế bào mạnh đối với các dòng tế bào ung thư phổi A-549, ung thư cổ tử cung Hela và ung thư tuyến tụy PANC1. Hai hợp chất khác (1-(3,4-dimethoxyphenyl) ethane-1,2-diol và rutin) có hoạt tính chống oxi hóa và bảo vệ tế bào gan. Từ mẫu Mỏ quạ (Cudrania tricuspidata), 17 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc hóa học, bao gồm 1 hợp chất mới là cudraisoflavone L. Một số hợp chất như 6, 8-diprenylorobol cho thấy hoạt tính gây độc tế bào tốt đối với các dòng tế bào ung thư biểu mô KB, ung thư phổi LU-1 và ung thư vú MCF-7, cùng với khả năng chọn lọc cao đối với dòng tế bào ung thư bạch cầu HL-60. Dịch chiết cồn của cả hai mẫu Tầm bóp và Mỏ quạ đều không thể hiện độc tính cấp.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn hiệu quả và khai thác bền vững, bao gồm nghiên cứu sâu hơn về dược lý, quy hoạch và bảo tồn giống, xây dựng mô hình bảo tồn tại trang trại và vườn hộ gia đình. Đóng góp mới của luận án là việc lần đầu tiên lập danh lục đầy đủ 346 loài cây thuốc tại khu vực nghiên cứu và công bố 3 hợp chất mới được phân lập lần đầu tiên trong tự nhiên từ cây Tầm bóp và Mỏ quạ ba múi.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
  • 2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
  • 3. Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
  • 4. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN

• CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

  • 1.1. Tình hình nghiên cứu về nguồn tài nguyên cây thuốc trên thế giới
    • 1.1.1. Tình hình điều tra, thống kê
    • 1.1.2. Giá trị sử dụng và giá trị kinh tế
    • 1.1.3. Tiềm năng phát triển
    • 1.1.4. Tình hình nghiên cứu bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc trên thế giới
  • 1.2. Tình hình nghiên cứu về nguồn tài nguyên cây thuốc ở Việt Nam
    • 1.2.1. Tình hình điều tra, thống kê
    • 1.2.2. Giá trị sử dụng và giá trị kinh tế
    • 1.2.3. Tiềm năng phát triển
    • 1.2.4. Tình hình nghiên cứu, bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc ở Việt Nam
  • 1.3. Nghiên cứu các hoạt chất có hoạt tính sinh học từ tài nguyên cây thuốc tại các huyện ven biển tỉnh Thái Bình
    • 1.3.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước cây Tầm bóp (Physalis angulata)
    • 1.3.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước cây Mỏ quạ (Cudrania tricuspidata)

• CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
  • 2.2. Nội dung nghiên cứu
    • 2.2.1. Nghiên cứu về thực vật
    • 2.2.2.Nghiên cứu sơ bộ về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của một số loài cây thuốc có giá trị
    • 2.2.3. Đề xuất các giải pháp để quản lý, bảo tồn có hiệu quả và khai thác bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc tại tỉnh Thái Bình
  • 2.3. Phương pháp nghiên cứu
    • 2.3.1. Công tác chuẩn bị
    • 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu thực vật
    • 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học
      • a. Các phương pháp phân lập các hợp chất
      • b. Các phương pháp xác định cấu trúc các hợp chất
    • 2.3.4. Phương pháp nghiên cứu hoạt tính sinh học dự kiến
      • a. Đánh giá hoạt tính gây độc tế bào trên một số dòng tế bào ung thư người (Cytotoxi activity assay)
      • b. Thử hoạt tính chống ôxy hoá (Antioxidant activity assay)
      • c. Đánh giá hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định (Antimicrobial activity assay)

• CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1. Hiện trạng nguồn tài nguyên cây thuốc tại các huyện ven biển của tỉnh Thái Bình
    • 3.1.1. Tính đa dạng của nguồn tài nguyên cây thuốc
      • 3.1.1.1. Danh lục các loài cây thuốc
      • 3.1.1.2. Đa dạng về bậc họ
      • 3.1.1.3. Đa dạng về bậc chi
      • 3.1.1.4. Đa dạng về bậc loài
      • 3.1.1.5. Đa dạng về dạng sống
      • 3.1.1.6. Đa dạng về bộ phận sử dụng làm thuốc
      • 3.1.1.7. Đa dạng về số lượng bộ phận cây sử dụng làm thuốc
    • 3.1.2. Sự phân bố của cây thuốc
    • 3.1.3. Tiềm năng chữa các nhóm bệnh khác nhau của các loài cây thuốc (28 nhóm bệnh)
    • 3.1.4. Một số loài có công dụng mới
    • 3.1.5. Các loài thực vật làm thuốc quý, hiếm theo Sách Đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục đỏ IUCN (2014) tại hai huyện ven biển của tỉnh Thái Bình
  • 3.2. Tình hình nghiên cứu, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên cây thuốc của nhân dân hai huyện ven biển của tỉnh Thái Bình
    • 3.2.1. Tình hình khai thác cây thuốc trong khu vực nghiên cứu
    • 3.2.2. Cách khai thác và chế biến cây thuốc của người dân tại khu vực nghiên cứu
    • 3.2.3. Những bài thuốc truyền thống và cách bào chế
  • 3.3. Sàng lọc hoạt tính sinh học của một số loài có giá trị theo tri thức bản địa
  • 3.4. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về Cây Tầm bóp và Cây Mỏ quạ
    • 3.4..1. Kết quả nghiên cứu Mẫu Tầm bóp
    • 3.4.2. Kết quả nghiên cứu mẫu Mỏ quạ
  • 3.5. Các giải pháp quản lý, bảo tồn có hiệu quả và khai thác bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc ở các huyện ven biển của tỉnh Thái Bình
    • 3.5.1. Bảo tồn cây thuốc
    • 3.5.2. Nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương
    • 3.5.3. Đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhận thức
    • 3.5.4. Tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng
    • 3.5.5. Bảo tồn tri thức bản địa trong nhân dân
    • 3.5.6. Giải pháp về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
    • 3.5.7. Giải pháp về phát triển thị trường

• KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ & NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

  • I. KẾT LUẬN
  • II. KIẾN NGHỊ
  • NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN