TRUYỀN THỪA THIỀN PHÁI TÀO ĐỘNG Ở PHÍA BẮC VIỆT NAM: NGHIÊN CỨU SƠN MÔN HỒNG PHÚC- HÒE NHAI
TÔN GIÁO HỌC
Luận án tiến sĩ với đề tài “Truyền thừa Thiền phái Tào Động ở phía Bắc Việt Nam: Nghiên cứu Sơn môn Hồng Phúc- Hòe Nhai” được thực hiện bởi Hoàng Thị Lan Anh (Thích Giác Ân) vào năm 2023 tại Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Đề tài xuất phát từ thực trạng các ghi chép về Thiền phái Tào Động (TPTĐ) ở Việt Nam còn tản mát và chưa có tính hệ thống, đặc biệt là sự truyền thừa tại các Tổ đình và Sơn môn, với trọng tâm là Sơn môn Hồng Phúc-Hòe Nhai (HPHN) – được xem là tổ đình đầu tiên và lớn nhất của TPTĐ ở phía Bắc Việt Nam vào cuối thế kỷ XVII.
Mục đích nghiên cứu của luận án là tập trung làm rõ vấn đề truyền thừa TPTĐ thuộc Sơn môn HPHN trong lịch sử cho đến nay, từ đó nêu bật những đóng góp của TPTĐ cũng như HPHN đối với Phật giáo và dân tộc Việt Nam, đồng thời chỉ ra những vấn đề còn tồn tại. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ như khái quát lịch sử hình thành và du nhập TPTĐ vào phía Bắc Việt Nam; phân tích làm rõ lịch sử truyền thừa tư tưởng TPTĐ qua các thế hệ tổ sư, kinh điển, trước tác, phương pháp tu tập và đặc trưng riêng của HPHN; và làm rõ vai trò, vị trí, đóng góp của HPHN cũng như các vấn đề bảo tồn, phát huy truyền thống tông phong.
Phạm vi nghiên cứu của luận án giới hạn về không gian tại Sơn môn HPHN và các chùa tiêu biểu thuộc TPTĐ ở một số tỉnh, thành phía Bắc như Hà Nội, Bắc Ninh, Ninh Bình, Nam Định, Hải Dương. Về thời gian, từ khi TPTĐ được Thiền sư Thủy Nguyệt truyền vào Việt Nam vào nửa sau thế kỷ XVII cho đến hiện nay. Về nội dung, tập trung làm rõ sự truyền thừa TPTĐ qua các phương diện: thế hệ tổ sư, kinh sách, phương pháp tu tập, giáo dục và đào tạo các thế hệ kế tục, tông phong. Luận án vận dụng tiếp cận liên ngành, kết hợp Tôn giáo học với Sử học tôn giáo và Xã hội học về tôn giáo, sử dụng các phương pháp văn bản học, tổng hợp, phân tích tài liệu, so sánh, lịch đại, đồng đại và điền dã.
Kết quả nghiên cứu góp phần hệ thống hóa tài liệu về TPTĐ, làm rõ quá trình du nhập và các đặc điểm tiêu biểu của TPTĐ ở phía Bắc Việt Nam và tại HPHN. Luận án cũng làm sáng tỏ đặc trưng tư tưởng tông phong, tổ chức và các thế hệ truyền thừa của HPHN, đồng thời chỉ ra những đóng góp của Sơn môn này trong lịch sử phát triển Phật giáo và dân tộc Việt Nam, cùng những vấn đề đặt ra cho sự phát triển tông phong TPTĐ hiện nay. Công trình này có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cung cấp một hệ thống tư tưởng và triết lý quan trọng của một tông phái, đồng thời có thể làm tài liệu tham khảo cho giảng dạy và nghiên cứu trong ngành Tôn giáo học.