Tên luận án:
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊN CỨU
Ngành:
KHOA HỌC GIÁO DỤC
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Tổ chức hoạt động học tập Vật lí cho học sinh THCS theo định hướng tìm tòi nghiên cứu" được thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu cách tổ chức hoạt động học tập Vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu để phát huy tính tích cực, tự lực và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THCS. Đề tài xuất phát từ yêu cầu của Luật Giáo dục 2005 về phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh và thực trạng dạy học Vật lí ở THCS còn lúng túng trong việc triển khai các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là dạy học tìm tòi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học của luận án là việc tổ chức hoạt động học tập Vật lí theo định hướng tìm tòi nghiên cứu, phỏng theo tiến trình nghiên cứu khoa học, sẽ góp phần phát huy các phẩm chất và năng lực cần thiết, nâng cao chất lượng học tập.
Để đạt được mục tiêu này, luận án đã thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: làm rõ cơ sở khoa học và nội hàm khái niệm phương pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu; điều tra, đánh giá thực trạng dạy học Vật lí ở THCS tỉnh Nghệ An; đề xuất quy trình và nguyên tắc tổ chức hoạt động học tập Vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu; thiết kế 08 tiến trình dạy học chương "Quang học" Vật lí lớp 9 THCS; và tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng.
Những đóng góp mới của đề tài bao gồm việc làm rõ cơ sở lí luận, nội hàm khái niệm, các biểu hiện tính tích cực (06 biểu hiện) và năng lực sáng tạo (10 đặc trưng) của học sinh trong học tập Vật lí. Luận án cũng đề xuất 06 nguyên tắc và quy trình 5 giai đoạn để tổ chức hoạt động học tập vật lí theo định hướng tìm tòi nghiên cứu. Về mặt thực tiễn, đề tài đã thiết kế chi tiết 08 tiến trình dạy học cho các loại bài học khác nhau (kiến thức mới, bài tập, thực hành, ngoại khóa) và hướng dẫn dự án, cùng với việc soạn thảo bài tập sáng tạo và thiết kế bài kiểm tra.
Kết quả thực nghiệm sư phạm qua 2 vòng đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các tiến trình dạy học và quy trình tổ chức hoạt động học tập theo định hướng tìm tòi nghiên cứu. Dạy học theo định hướng tìm tòi nghiên cứu đã giúp học sinh xây dựng động cơ học tập tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo, hiểu sâu kiến thức và phát triển các năng lực chuyên biệt như tự học, thực nghiệm, giải quyết vấn đề. Luận án kiến nghị cần bồi dưỡng lí luận và kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập Vật lí theo định hướng tìm tòi nghiên cứu cho giáo viên và xây dựng môi trường giáo dục tích cực.
Mục lục chi tiết:
-
MỞ ĐẦU
- 1. Lí do chọn đề tài
- 2. Mục đích nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Giả thuyết khoa học
- 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 6. Phương pháp nghiên cứu
- 6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
- 6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- 6.3. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
- 6.4. Phương pháp thống kê toán học
- 7. Những đóng góp mới của đề tài
- 7.1. Về mặt lí luận
- 7.2. Về mặt thực tiễn
-
NỘI DUNG
-
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
- 1.1. Các kết quả nghiên cứu về tổ chức hoạt động học tập cho học sinh theo định hướng tìm tòi nghiên cứu trên thế giới
- 1.1.1. Về dạy học tìm tòi nghiên cứu
- 1.1.2. Dạy học tìm tòi nghiên cứu trong môn học Vật lí
- 1.2. Một số kết quả nghiên cứu dạy học vật lí theo hướng tìm tòi nghiên cứu ở Việt Nam
- 1.3. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết trong luận án
-
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP THEO HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊN CỨU TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ
- 2.1. Hoạt động học tập vật lí của học sinh
- 2.1.1. Khái niệm hoạt động học
- 2.1.2. Bản chất của hoạt động học
- 2.1.3. Cấu trúc tâm lý của hoạt động học
- 2.1.4. Hoạt động học tập vật lí của học sinh ở trường phổ thông
- 2.2. Dạy học vật lí phát triển tính tích cực, tự chủ, năng lực sáng tạo của học sinh ở trường phổ thông
- 2.2.1. Dạy học và phát triển
- 2.2.2. Tính tích cực học tập
- 2.2.3. Tính tự chủ của học sinh trong học tập
- 2.2.4. Phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học vật lí
- 2.3. Phương pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu trong môn Vật lí
- 2.3.1. Một số khái niệm cơ bản
- 2.3.2. Khái niệm phương pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu
- 2.3.3. Học tập theo kiểu tìm tòi nghiên cứu
- 2.3.4. Những khác biệt trong hoạt động nghiên cứu của nhà vật lí và hoạt động học vật lí của học sinh
- 2.3.5. Tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu
- 2.4. Nguyên tắc tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu
- 2.5. Quy trình tổ chức hoạt động học tập vật lí theo kiểu tìm tòi nghiên cứu
- 2.6. Các phương pháp dạy học tìm tòi nghiên cứu vật lí ở trường phổ thông
- 2.6.1. Dạy học giải quyết vấn đề
- 2.6.3. Phương pháp mô hình trong dạy học vật lí
- 2.6.4. Phương pháp “Bàn tay nặn bột”
- 2.6.5. Dạy học dự án
- 2.6.6. Dạy học ngoại khóa vật lí
- 2.7. Thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở Trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Nghệ An
- Kết luận chương 2
-
CHƯƠNG 3. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊN CỨU TRONG DẠY HỌC “QUANG HỌC” VẬT LÍ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ
- 3.1. Nội dung, mục tiêu dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở
- 3.1.1. Nội dung dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở
- 3.1.2. Mục tiêu dạy học Quang học vật lí 9 Trung học cơ sở
- 3.2. Thiết kế một số tiến trình dạy học chương “Quang học” vật lí 9 Trung học cơ sở theo định hướng tìm tòi nghiên cứu
- 3.3. Các bài kiểm tra
- Kết luận chương 3
-
CHƯƠNG 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 4.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
- 4.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
- 4.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
- 4.4. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
- 4.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- 4.6. Thực nghiệm sư phạm
- Kết luận chương 4
-
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ