Luận án tập trung nghiên cứu về năng lực tự học của học viên tại các trường sĩ quan quân đội, khẳng định vai trò thiết yếu của tự học trong quá trình tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, đặc biệt là đối với người cán bộ cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Tự học được coi là hoạt động chủ đạo suốt đời, quyết định thành công trong việc lĩnh hội tri thức và thích ứng với môi trường xã hội thay đổi. Trong bối cảnh quân sự với những đòi hỏi cao về trí lực, thể lực, cùng sự quy định chặt chẽ của điều lệnh, điều lệ, kỷ luật, năng lực tự học trở thành con đường cơ bản để tích lũy tiềm năng và nội lực cho sĩ quan tương lai, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, đáp ứng mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại.
Thực trạng cho thấy, dù các trường sĩ quan đã không ngừng đổi mới, chất lượng dạy và học được nâng cao, nhưng năng lực tự học của một số học viên vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến kết quả học tập và yêu cầu của đơn vị. Nghiên cứu đã khảo sát 600 khách thể (480 học viên, 120 giảng viên, cán bộ quản lý) tại 04 trường sĩ quan quân đội (Lục quân I, Chính trị, Công binh, Không quân) từ năm 2021 đến nay.
Luận án đưa ra giả thuyết rằng năng lực tự học của học viên được tạo thành bởi kiến thức tự học, thái độ tự học và kỹ năng tự học, trong đó kỹ năng tự học đang ở mức thấp hơn. Có mối tương quan thuận, có ý nghĩa thống kê giữa năng lực tự học với các yếu tố như nhu cầu, động cơ tự học; năng lực sư phạm của giảng viên; năng lực và trình độ của cán bộ quản lý; mục tiêu, chương trình đào tạo; bầu không khí tâm lý lớp học; cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học. Yếu tố nhu cầu, động cơ tự học được xác định có ảnh hưởng mạnh nhất.
Về mặt lý luận, nghiên cứu hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về tự học, năng lực, năng lực tự học của học viên sĩ quan; chỉ ra đặc điểm hoạt động tự học và các thành tố cấu thành năng lực tự học (kiến thức, thái độ, kỹ năng), cùng các yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng. Về mặt thực tiễn, luận án làm rõ thực trạng năng lực tự học, xác định mối quan hệ giữa các chỉ báo đánh giá, chỉ ra yếu tố chủ quan (nhu cầu, động cơ) và khách quan (mục tiêu, chương trình đào tạo) ảnh hưởng mạnh nhất, đồng thời đề xuất và thực nghiệm các biện pháp tâm lý - sư phạm nhằm phát triển năng lực tự học cho học viên, bao gồm nâng cao nhận thức, hình thành nhu cầu/động cơ, đổi mới phương pháp dạy học, bồi dưỡng kỹ năng và xây dựng môi trường sư phạm mẫu mực. Các kết quả này góp phần bổ sung lý luận Tâm lý học đại cương, Tâm lý học Sư phạm, Tâm lý học giáo dục và Tâm lý học Sư phạm quân sự, cung cấp cơ sở cho việc bồi dưỡng và phát triển năng lực tự học, nâng cao chất lượng đào tạo trong quân đội.