VĂN HÓA GIẢI TRÍ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY (QUA KHẢO SÁT Ở QUẬN HOÀN KIẾM, QUẬN CẦU GIẤY VÀ HUYỆN CHƯƠNG MỸ)
VĂN HÓA HỌC
Luận án "Văn hóa giải trí của người cao tuổi thành phố Hà Nội hiện nay (Qua khảo sát ở quận Hoàn Kiếm, quận Cầu Giấy và huyện Chương Mỹ)" do Hà Đỗ Quyên thực hiện, chuyên ngành Văn hóa học, tập trung nghiên cứu một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng tại Việt Nam. Mục đích của luận án là làm rõ thực trạng và đặc điểm văn hóa giải trí của người cao tuổi tại Hà Nội, từ đó đưa ra các kiến nghị chính sách nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi và góp phần phát triển bền vững. Luận án cũng góp phần bổ sung và làm phong phú thêm kho tàng lý luận về văn hóa giải trí, đặc biệt là trong mối quan hệ với nhóm đối tượng người cao tuổi.
Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hóa, cùng với các lý thuyết về nhu cầu (A. Maslow) và thời gian rỗi. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành văn hóa học và liên ngành như logic - lịch sử, quan sát tham dự, phân tích, tổng hợp, nghiên cứu trường hợp, điều tra xã hội học và so sánh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nhu cầu, hoạt động, thiết chế, thể chế, phương tiện và phương thức giải trí của người cao tuổi tại ba địa bàn khảo sát đại diện: quận Hoàn Kiếm, quận Cầu Giấy và huyện Chương Mỹ, trong giai đoạn 2019-2024.
Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan, làm rõ khái niệm văn hóa giải trí và văn hóa giải trí của người cao tuổi, cùng các yếu tố cấu thành (nhu cầu, hoạt động, thiết chế, thể chế, phương tiện, phương thức thực hành). Nghiên cứu chỉ ra vai trò đa chiều của văn hóa giải trí đối với sức khỏe thể chất, tinh thần, giao tiếp xã hội, nhận thức, giáo dục, sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội. Thông qua khảo sát 378 người cao tuổi và phỏng vấn sâu 22 người, luận án đã phác họa bức tranh thực trạng văn hóa giải trí của người cao tuổi Hà Nội. Người cao tuổi có nhu cầu giải trí cao, thực hành đa dạng các hoạt động (xem ti vi, nghe nhạc, thể dục, giao lưu, sử dụng internet), với mục đích chính là giao lưu và nâng cao sức khỏe. Đại dịch COVID-19 cũng thúc đẩy họ khám phá các hình thức giải trí mới, đặc biệt là giải trí số. Hà Nội có hệ thống thiết chế, thể chế và phương tiện giải trí tương đối tốt, được sự quan tâm của chính quyền các cấp.
Luận án cũng làm rõ các yếu tố tác động đến văn hóa giải trí của người cao tuổi, bao gồm điều kiện kinh tế, sức khỏe, địa bàn cư trú, giới tính, trình độ học vấn và sở thích. Đồng thời, nghiên cứu dự báo 5 xu thế phát triển chính, trong đó giải trí số là xu thế tất yếu. Cuối cùng, luận án chỉ ra 6 vấn đề còn tồn tại trong phát triển văn hóa giải trí cho người cao tuổi và đề xuất 6 nhóm khuyến nghị cụ thể cho xã hội, bản thân người cao tuổi, Đảng, Nhà nước, các bộ ngành, Hội Người cao tuổi và doanh nghiệp.