HIỆN TƯỢNG CHUYỂN LOẠI TRONG TIẾNG VIỆT (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH) - ỨNG DỤNG TRONG DẠY TIẾNG VÀ DỊCH THUẬT
VIỆT NAM HỌC
Luận án "Hiện tượng chuyển loại trong tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh) - Ứng dụng trong dạy tiếng và dịch thuật" của Võ Thị Ngọc Ân, ngành Việt Nam học, được thực hiện trong bối cảnh hội nhập quốc tế, khi nhu cầu học và nghiên cứu tiếng Việt tăng cao, đồng thời cần nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và tiếng Anh cho người Việt. Hiện tượng chuyển loại, với tính phổ biến và sản sinh cao, đặc biệt trong tiếng Việt do đặc trưng từ không biến đổi hình thái, thường gây trở ngại cho người học. Luận án đặt mục tiêu miêu tả, phân tích, đối chiếu hiện tượng chuyển loại trong tiếng Việt và tiếng Anh, từ đó ứng dụng vào giảng dạy và dịch thuật, đồng thời làm rõ yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến ý nghĩa từ chuyển loại.
Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận lý thuyết hệ thống và liên ngành trong Việt Nam học, kết hợp các phương pháp cụ thể như ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu, ngôn ngữ học tri nhận, giáo dục học và văn hóa học. Luận án đóng góp bằng việc hệ thống hóa lý thuyết, khảo sát chuyên sâu hiện tượng chuyển loại trong tiếng Việt, lần đầu tiên phân tích và đối chiếu một cách hệ thống hiện tượng này giữa tiếng Việt và tiếng Anh, đồng thời đề xuất các phương pháp hỗ trợ dịch thuật và giảng dạy. Ngữ liệu nghiên cứu gồm hơn 1.000 câu/phát ngôn có từ chuyển loại tiếng Việt và tiếng Anh, thu thập từ nhiều nguồn đa dạng.
Kết quả cho thấy tiếng Việt và tiếng Anh có những tương đồng và dị biệt đáng kể về hiện tượng chuyển loại. Cả hai ngôn ngữ đều có số lượng lớn từ vựng được cấu tạo bằng chuyển loại (tuyệt đối và tương đối), xảy ra ở nhiều từ loại, đặc biệt phổ biến giữa danh từ và các từ loại khác. Tuy nhiên, chuyển loại tuyệt đối phong phú hơn trong tiếng Việt (do không biến hình), trong khi chuyển loại tương đối đa dạng hơn trong tiếng Anh (do phương thức phái sinh). Luận án cũng chỉ ra các khó khăn trong dạy và học, dịch thuật do sự khác biệt loại hình ngôn ngữ và đề xuất các phương pháp giảng dạy hiệu quả, giúp tăng cường vốn từ vựng và kỹ năng phân tích ngữ nghĩa cho người học. Yếu tố văn hóa và lối suy nghĩ bản ngữ được nhấn mạnh là có ảnh hưởng lớn đến ý nghĩa của từ khi chuyển loại, đặc biệt thể hiện qua việc sử dụng đại từ xưng hô trong tiếng Việt. Luận án cũng gợi mở các hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai, bao gồm ứng dụng trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên, trí tuệ nhân tạo, giáo dục ngôn ngữ và tâm lý học.