ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAY ĐỔI CHẤT LƯỢNG ĐẤT ĐAI (Trường hợp nghiên cứu ở tỉnh Vĩnh Long)
Quản lý Đất đai (Mã ngành: 9850103)
Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc đánh giá các yếu tố tác động đến sự thay đổi chất lượng đất đai tại tỉnh Vĩnh Long, một khu vực chịu ảnh hưởng lớn từ áp lực gia tăng sản xuất nông nghiệp và biến động sử dụng đất. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ việc dân số tăng, nhu cầu thực phẩm tăng cao dẫn đến tăng trưởng sản xuất nông nghiệp, gây áp lực lên tài nguyên đất đai và làm cạn kiệt chất lượng đất canh tác. Tại Việt Nam, việc khai thác và thay đổi kiểu sử dụng đất thường xuyên, cùng với hoạt động canh tác sử dụng cơ giới hóa, nông dược và phân bón vô cơ, đã tác động đáng kể đến chất lượng đất đai.
Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá biến động sử dụng đất nông nghiệp và các yếu tố làm thay đổi chất lượng đất đai nhằm đề xuất giải pháp quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên đất đai. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá sự thay đổi kiểu sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2000-2015, phân tích mối quan hệ giữa biến động sử dụng đất nông nghiệp với chất lượng đất đai theo FAO, xác định các yếu tố ảnh hưởng, đánh giá sự thay đổi chất lượng đất đai, xác định các tiến trình đã làm thay đổi đặc tính đất đai và đề xuất giải pháp quản lý bền vững. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong sự biến động của đất trồng lúa và các yếu tố tác động trực tiếp đến chất lượng đất đai cho cây lúa tại Vĩnh Long trong giai đoạn 2000-2015. Nghiên cứu đóng góp mới bằng việc đánh giá sự thay đổi chất lượng đất đai trên đất lúa, xác định các yếu tố tác động và mức độ ảnh hưởng của chúng, đồng thời chỉ ra các tiến trình phổ biến trong đất làm thay đổi đặc tính chẩn đoán, dẫn đến thay đổi tên loại đất.
Phương pháp nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6/2016 đến 5/2019, bao gồm tổng hợp kết quả kiểm kê, so sánh bản đồ đất để theo dõi biến động loại đất, khảo sát, phân tích đa tiêu chí các yếu tố tác động. Các phương pháp thu thập số liệu bao gồm bản đồ hiện trạng và bản đồ đất từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, kế thừa số liệu lập bản đồ đất năm 2002 và dự án đánh giá suy thoái đất năm 2014, sử dụng công cụ PRA, phỏng vấn KIP và chuyên gia. Phương pháp quan sát, phân tích và so sánh được dùng để đánh giá sự thay đổi kiểu sử dụng đất và loại đất, nhận biết các tiến trình xảy ra trong đất. Mô hình Markov Chain được ứng dụng để dự báo sử dụng đất, và phương pháp đánh giá đa tiêu chí (MCE) dựa trên phương pháp Saaty (AHP) được sử dụng để xác định thứ tự ưu tiên và mức độ quan trọng của các tiêu chí.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đất trồng lúa 3 vụ có xu hướng tăng nhanh từ 2010-2019 do điều kiện canh tác thuận lợi, nhưng dự báo đến 2025, đất lúa 3 vụ sẽ giảm trong khi đất trồng cây ăn quả tăng, tác động đến chất lượng đất đai. Sáu yếu tố chính ảnh hưởng đến biến động sử dụng đất nông nghiệp là hiệu quả kinh tế, nhận thức cộng đồng, chính sách nhà nước, đất đai, tưới tiêu và khí tượng thủy văn, trong đó các yếu tố kinh tế - xã hội có tính quyết định. Các yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến chất lượng đất đai bao gồm hóa học đất (trọng số 0,225), sinh học đất (0,177), phẫu diện đất (0,156), vật lý đất (0,155), đặc tính nước (0,111), đặc tính đất (0,101) và khí hậu (0,051). Cụ thể, chất hữu cơ, pH, tầng chẩn đoán, dung trọng và tỷ trọng là 5 yếu tố quan trọng nhất. Thâm canh lúa 3 vụ và hệ thống đê bao đã làm suy giảm độ phì nhiêu đất trên diện rộng. Năm tiến trình đất phổ biến được xác định là oxy hóa, khử, phân hóa phẫu diện, tích tụ, nén dẽ và suy giảm chất hữu cơ, trong đó tiến trình khử phổ biến nhất.
Nghiên cứu kiến nghị sử dụng kết quả để đánh giá chất lượng đất đai và quy hoạch sử dụng đất đến 2030, kết hợp dự báo sử dụng đất với các tiến trình trong đất để cảnh báo sớm. Đồng thời, đề xuất mở rộng nghiên cứu sang cây trồng cạn và cây ăn quả do xu hướng phát triển của chúng.
Không có mục lục chi tiết trong văn bản được cung cấp.