GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP GIỮA NGƯỜI TIÊU DÙNG VỚI THƯƠNG NHÂN BẰNG TOÀ ÁN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
Luật Kinh tế
Luận án "Giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng với thương nhân bằng toà án theo pháp luật Việt Nam hiện nay" của Phạm Công Thiên Đỉnh nghiên cứu về tính cấp thiết của việc giải quyết tranh chấp tiêu dùng thông qua Toà án trong bối cảnh kinh tế thị trường đang phát triển, với số lượng thương nhân và người tiêu dùng (NTD) ngày càng tăng, dẫn đến tranh chấp có xu hướng gia tăng. Mặc dù Toà án có chức năng và cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp hiệu quả, nhưng vẫn tồn tại những ưu điểm và hạn chế cần được nghiên cứu và khắc phục để hoàn thiện pháp luật.
Mục đích của luận án là làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến việc giải quyết tranh chấp giữa NTD với thương nhân bằng Toà án theo pháp luật Việt Nam, phân tích thực trạng pháp luật và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã nghiên cứu, hệ thống các công trình khoa học, đúc kết kinh nghiệm và đưa ra các nhận định riêng. Nhiệm vụ cụ thể bao gồm phân tích, đánh giá nội dung lý luận và thực tiễn về phương thức giải quyết tranh chấp tiêu dùng bằng Toà án, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, nêu các vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật, cũng như so sánh, đối chiếu và đưa ra kiến nghị hoàn thiện.
Đối tượng nghiên cứu của luận án là các tư tưởng, học thuyết về pháp luật tiêu dùng, cách thức giải quyết tranh chấp giữa NTD và thương nhân bằng Toà án, pháp luật Việt Nam và quốc tế liên quan, cùng thực trạng giải quyết tranh chấp tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về nội dung tập trung vào các vấn đề cơ bản, thực trạng, khái niệm NTD, thương nhân, phân loại và đặc thù tranh chấp. Về không gian, luận án tập trung vào lý luận và thực tiễn tại Việt Nam, kết hợp kinh nghiệm từ một số quốc gia. Thời gian nghiên cứu từ năm 2010 đến nay, định hướng giải pháp đến năm 2030.
Luận án có những đóng góp mới về khoa học như là công trình nghiên cứu chuyên sâu về giải quyết tranh chấp tiêu dùng bằng Toà án, làm rõ khái niệm và tính đặc thù của quan hệ tiêu dùng. Về ý nghĩa lý luận, luận án góp phần làm đa dạng và hoàn thiện lý luận chung về giải quyết tranh chấp tiêu dùng bằng Toà án, làm rõ tính đặc thù của pháp luật tiêu dùng. Về ý nghĩa thực tiễn, đề tài cung cấp tư liệu tham khảo, giảng dạy và bổ sung nguồn tài liệu phong phú, góp phần tạo ra hành lang pháp lý công bằng.
Luận án nhận định rằng pháp luật về giải quyết tranh chấp tiêu dùng đã đạt được những thành công nhất định trong việc bảo vệ quyền lợi NTD, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế và nguyên nhân. Các hạn chế bao gồm: sự đa dạng trong quan điểm về người tiêu dùng, tính phức tạp của mục đích tiêu dùng (sinh hoạt, hộ gia đình, sản xuất), thiếu quy định rõ ràng về hàng hóa tiêu dùng (đặc biệt là hàng hóa ảo) và dịch vụ tiêu dùng. Về tố tụng, các vấn đề như thủ tục rút gọn, khởi kiện tập thể (chưa có quy định cụ thể), thủ tục hòa giải tại Tòa án, và sự thiếu đồng bộ trong quy định về nghĩa vụ chứng minh "lỗi" vẫn còn tồn tại.
Để khắc phục những hạn chế này, luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện. Các giải pháp bao gồm: quy định riêng cho phép "kiện tập thể" nhân danh lợi ích của tập thể, miễn tạm ứng án phí cho NTD, đảm bảo NTD nhận được bồi thường thiệt hại trực tiếp, đơn giản hóa việc nộp chứng cứ trong thủ tục rút gọn, mở rộng định nghĩa và mục đích sử dụng của NTD, bổ sung quy định về hàng hóa tiêu dùng (bao gồm hàng hóa ảo) và dịch vụ tiêu dùng, làm rõ quyền và nghĩa vụ của NTD. Đồng thời, luận án cũng nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật thông qua tăng mức bồi thường mang tính răn đe, thành lập Tòa chuyên trách về tiêu dùng, và nâng cao trình độ nhận thức, chuyên môn của những người áp dụng pháp luật. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một môi trường giải quyết tranh chấp công bằng, bảo vệ quyền lợi NTD và cân bằng mối quan hệ bất cân xứng giữa NTD và thương nhân.