Luận án Điều tra, đánh giá tiềm năng sử dụng cây có độc của các nhóm dân tộc thiểu số, tỉnh Quảng Trị

Tên luận án:

ĐIỀU TRA, ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG SỬ DỤNG CÂY CÓ ĐỘC CỦA CÁC NHÓM DÂN TỘC THIỂU SỐ, TỈNH QUẢNG TRỊ

Ngành:

Thực vật học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ Sinh học của Nguyễn Chi Mai tập trung điều tra, đánh giá tiềm năng sử dụng cây có độc của các nhóm dân tộc thiểu số tại tỉnh Quảng Trị. Nghiên cứu này xuất phát từ thực tế rằng, dù thực vật có độc có thể gây hại, nhiều chất độc từ chúng lại có tiềm năng điều trị bệnh hiệu quả. Kiến thức bản địa về cây có độc tại Việt Nam rất phong phú nhưng đang đối mặt với nguy cơ mai một và thiếu nghiên cứu khoa học hệ thống.

Mục tiêu chính của luận án là điều tra tri thức bản địa, thành phần loài và đánh giá tiềm năng ứng dụng của các loài thực vật có độc trong cộng đồng Vân Kiều và Pa Kô, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý, góp phần vào phát triển kinh tế xã hội bền vững. Các nội dung nghiên cứu bao gồm điều tra tri thức bản địa, phân loại, hiện trạng sử dụng, nghiên cứu hoạt tính sinh học và thành phần hóa học.

Luận án đã ghi nhận một cách đầy đủ và có hệ thống 56 loài thực vật có độc thuộc 28 họ và 51 chi được đồng bào Vân Kiều và Pa Kô sử dụng, cùng với thông tin về bộ phận gây độc và triệu chứng ngộ độc. 25 loài phổ biến đã được xác định, trong đó Lá ngón G. elegans và Sơn T. succedaneum là nổi bật nhất. 28 loài trong số này được dùng trong 10 nhóm bài thuốc dân gian.

Các thử nghiệm khoa học cho thấy cặn chiết methanol của 23/24 loài có độc tính từ yếu đến cực độc trên ấu trùng tôm Artemia salina. Cặn chiết của Mát Antheroporum harmandii Gagnep. có độc tính trên 3 dòng tế bào ung thư. Đáng chú ý, 24 loài thể hiện hoạt tính kháng vi sinh vật và 21 loài có hoạt tính chống oxy hóa. Đặc biệt, từ Mã tiền cành vuông (Strychnos vanprukii Craib), luận án đã tách chiết và xác định cấu trúc 7 hợp chất glycoside, bao gồm 3 hợp chất mới và 2 hợp chất lần đầu tiên được công bố từ loài này, tất cả đều có hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa cao.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc bảo tồn, quản lý tài nguyên và định hướng ứng dụng an toàn các loài thực vật có độc, đồng thời đề xuất bảo vệ 4 loài quý hiếm đang bị đe dọa.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

  • Chương 1 gồm 31 trang, đã tham khảo và tổng quan về 5 vấn đề chính liên quan
    • (1.1) Khái niệm và ảnh hưởng nguy hại của thực vật có độc;
    • (1.2) Lịch sử sử dụng và ứng dụng thực vật có độc;
    • (1.3) Tình hình điều tra và nghiên cứu về thực vật có độc trên thế giới;
    • (1.4) Tình hình nghiên cứu thực vật có độc ở Việt Nam; và
    • (1.5) Đặc điểm khu vực nghiên cứu.

• Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

    • 2.1.1 Địa điểm, thời gian điều tra
    • 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu

  • 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

    • 2.2.1. Hóa chất thiết bị
    • 2.2.2. Phương pháp điều tra
    • 2.2.3. Phương pháp thu thập mẫu thực vật và xử lý tiêu bản
    • 2.2.4. Phương pháp phân loại thực vật
    • 2.2.5. Phương pháp phân tích số liệu điều tra
    • 2.2.6. Phương pháp nghiên cứu hoạt tính sinh học
    • 2.2.7. Phân lập các hợp chất hữu cơ và xác định cấu trúc hóa học

• Chương 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1. TRI THỨC BẢN ĐỊA VỀ LOÀI THỰC VẬT CÓ ĐỘC CỦA NHÓM DÂN TỘC THIỂU SỐ VÂN KIỀU VÀ PA KÔ SINH SỐNG Ở TỈNH QUẢNG TRỊ

    • 3.1.1. Danh sách các loài thực vật có độc ghi nhận bởi người Vân Kiều và Pa Kô ở Quảng Trị
    • 3.1.2. Loài thực vật có độc được ghi nhận phổ biến

  • 3.2. ĐIỀU TRA VỀ HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG VÀ THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT CÓ ĐỘC CỦA CÁC NHÓM DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở QUẢNG TRỊ

    • 3.2.1. Hiện trạng sử dụng các loài thực vật có độc
    • 3.2.2. Đa dạng về thành phần loài, dạng sống, môi trường sống của các loài thực vật có độc

  • 3.3. KẾT QUẢ THỬ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA MỘT SỐ MẪU THỰC VẬT NGHIÊN CỨU

    • 3.3.1. Kết quả tạo cặn chiết methanol
    • 3.3.2. Kết quả thử độc tính in vivo của cặn chiết methanol trên ấu trùng tôm A.salina
    • 3.3.3. Kết quả thử độc tính in vitro cặn chiết methanol của các mẫu nghiên cứu trên tế bào ung thư
    • 3.3.4. Kết quả đánh giá khả năng kháng vi sinh vật kiểm định của cặn chiết methanol của các mẫu nghiên cứu
      • 3.3.4.1. Kết quả thí nghiệm khuếch tán đĩa thạch
      • 3.3.4.2. Kết quả xác định nồng độ ức chế tối thiểu MIC
    • 3.3.5. Kết quả đánh giá hoạt tính chống oxy hóa bằng cơ chất DPPH
    • 3.3.6. Kết quả đánh giá khả năng kháng viêm

  • 3.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TIỀM NĂNG SỬ DỤNG CỦA LOÀI MÃ TIỀN CÀNH VUÔNG

    • 3.4.1. Các hợp chất chiết xuất từ cây Mã tiền cành vuông
    • 3.4.2. Hoạt tính sinh học của các hợp chất chiết xuất từ cây Mã tiền cành vuông

  • 3.5. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP SỬ DỤNG HỢP LÝ NHÓM THỰC VẬT CÓ ĐỘC

• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

  • KẾT LUẬN
  • KIẾN NGHỊ