Giải pháp hoàn thiện Hệ thống Giáo dục Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh hiện nay
Giáo dục học (Hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội)
Luận án "Giải pháp hoàn thiện Hệ thống Giáo dục Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh hiện nay" của tác giả Nguyễn Văn Thông, được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào năm 2021, tập trung nghiên cứu một vấn đề trọng yếu trong sự nghiệp giáo dục của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, kế thừa và phát triển những thành tựu đã đạt được sau hơn 30 năm. Khách thể nghiên cứu của luận án là Hệ thống giáo dục Phật giáo Việt Nam, trong khi đối tượng nghiên cứu là các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống này trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo.
Về phương pháp luận, luận án sử dụng nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận, nổi bật là phương pháp phân tích để thu thập và xử lý tài liệu liên quan đến hệ thống giáo dục nói chung, hệ thống giáo dục Phật giáo và kinh nghiệm quốc tế. Luận án đóng góp mới bằng việc xây dựng cơ sở lý luận về hệ thống giáo dục Phật giáo. Nội dung nghiên cứu được triển khai thông qua việc xây dựng cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng Hệ thống Giáo dục Phật giáo Việt Nam (HTGDPGVN) trong bối cảnh hiện nay và đề xuất các giải pháp cụ thể.
Chương 1 của luận án trình bày tổng quan về HTGD và HTGDPG, đồng thời phân tích kinh nghiệm xây dựng và phát triển HTGDPG từ Thái Lan và Myanmar. Luận án cũng mô tả chi tiết hệ thống đào tạo Phật học hiện hành, bao gồm các cấp đại học, trung cấp, Phật học Pāli cho Tăng sinh Khmer, sơ cấp, các lớp gia giáo trong chùa/tu viện và hệ thống đào tạo Phật học phổ cập. Mục đích khảo sát thực trạng HTGDPGVN là nhằm thu thập thông tin, phân tích, đánh giá các mặt thực trạng qua các thời kỳ và hiện nay, từ đó làm cơ sở đề xuất các giải pháp phù hợp, cần thiết và khả thi. Kết quả khảo sát cho thấy cơ cấu loại hình đào tạo tương đối ổn định, tuy nhiên, luận án cũng chỉ ra nhu cầu vận động các Học viện trở thành Đại học Phật giáo thực thụ để Phật tử/cư sĩ tại gia có thể học Phật một cách chính quy. Bên cạnh đó, luận án đánh giá quan hệ giữa HTGDPG với cộng đồng xã hội và cơ cấu bộ máy quản lý, đồng thời chỉ ra không có sự khác biệt đáng kể trong đánh giá giữa những người có thâm niên giảng dạy khác nhau.
Những hạn chế chính của HTGDPGVN được chỉ ra bao gồm việc thiếu giáo trình, giáo án, sách giáo khoa thống nhất cho tất cả các cấp học và phân cấp bậc học/trình độ đào tạo chưa hợp lý. Trên cơ sở thực trạng này, Chương 3 của luận án đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện hệ thống, đảm bảo tính thực tiễn và truyền thống dân tộc Việt Nam, tuân thủ nguyên tắc "Đảm bảo thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, học đi đôi với hành". Các giải pháp được phân thành ba nhóm chính: tác động vào nhận thức, quan điểm về sự cần thiết hoàn thiện hệ thống; kiện toàn cơ cấu bộ máy và nâng cao năng lực quản lý; và các giải pháp hỗ trợ, tạo điều kiện phát triển. Một giải pháp cụ thể là xây dựng thêm cơ sở giáo dục – đào tạo Phật học ở các nơi có nhu cầu và hợp nhất các cơ sở hiện có. Luận án cũng tiến hành khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất, từ đó xây dựng lộ trình hoàn thiện HTGDPGVN. Kết luận của luận án tổng hòa các kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng để đề xuất ba nhóm giải pháp toàn diện, hướng tới mục tiêu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Hệ thống Giáo dục Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh hội nhập hiện nay.