VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH (QUA THỰC NGHIỆM CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10)
Lí luận và Phương pháp dạy học Lịch sử (Mã số: 9.14.01.11)
Luận án "Vận dụng phương pháp dạy học môn Lịch sử ở trường THPT nhằm phát triển năng lực học sinh (Qua thực nghiệm chương trình lớp 10)" của tác giả Lê Thị Thu, thuộc chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học Lịch sử, được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào năm 2021.
Đề tài xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của sự nghiệp đổi mới giáo dục, chuyển dịch từ định hướng "tiếp cận nội dung" sang "phát triển năng lực và phẩm chất người học" theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Khóa XI (2013) và Luật Giáo dục năm 2019. Môn Lịch sử ở trường phổ thông có vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng nhận thức, tư duy, thực hành, đồng thời giáo dục đạo đức, tư tưởng, tình cảm và truyền thống dân tộc, góp phần hình thành năng lực chung và năng lực đặc thù cho học sinh. Thực tiễn cho thấy quá trình đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử còn thiếu đồng bộ, hệ thống và chưa có công trình nào nghiên cứu sâu, toàn diện về việc vận dụng các phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh trong quá trình dạy học Lịch sử ở trường THPT.
Mục đích nghiên cứu của luận án là khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng phương pháp dạy học môn Lịch sử nhằm phát triển năng lực học sinh, từ đó đề xuất các biện pháp sư phạm hiệu quả, góp phần đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng bộ môn. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ: tổng quan tài liệu, nghiên cứu cơ sở lí luận, khảo sát thực trạng, phân tích chương trình Lịch sử lớp 10, đề xuất cách thức vận dụng phương pháp dạy học và tiến hành thực nghiệm sư phạm.
Luận án được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm nghiên cứu lý thuyết (tổng quan tài liệu, tâm lí học, giáo dục học, PPDHLS), nghiên cứu thực tiễn (khảo sát thực trạng dạy học Lịch sử tại các trường THPT từ năm 2015-2016 ở ba miền qua phiếu hỏi, quan sát), phương pháp chuyên gia, thực nghiệm sư phạm (từng phần và toàn phần tại 18 trường THPT, tập trung vào chương trình lớp 10, từ 2018-2020) và toán học thống kê.
Giả thuyết khoa học của luận án cho rằng thực tiễn vận dụng PPDHLS còn hạn chế, và nếu giáo viên vận dụng linh hoạt các PPDH đề xuất sẽ đạt được mục tiêu dạy học và phát triển năng lực học sinh. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy điểm kiểm tra của nhóm học sinh thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Luận án đã làm rõ bản chất của việc vận dụng PPDHLS nhằm phát triển năng lực học sinh, đánh giá thực trạng và đề xuất cách thức sử dụng, phối hợp hiệu quả các PPDHLS ở trường THPT, góp phần làm phong phú lí luận về PPDHLS và nâng cao chất lượng dạy học.