Tên luận án:
Nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi cho sinh viên khoa Sinh học Đại học Sư phạm nhằm phục vụ dạy học Sinh học.
Ngành:
Lý luận và phương pháp dạy học (Sinh học)
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Đề tài tập trung vào việc rèn luyện kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi cho sinh viên (SV) khoa Sinh học các trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) và nâng cao chất lượng giáo dục. Xuất phát từ thực tiễn cho thấy giáo viên (GV) phổ thông và SV ĐHSP còn hạn chế trong việc sử dụng câu hỏi kích thích tư duy bậc cao, đề tài khẳng định vai trò quyết định của kĩ năng này đối với chất lượng lĩnh hội kiến thức của học sinh (HS).
Đối tượng nghiên cứu bao gồm câu hỏi, kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi trong dạy học Sinh học, quy trình rèn luyện cho SV, và các biện pháp tổ chức quy trình này. Các nhiệm vụ chính của nghiên cứu là: nghiên cứu cơ sở lí luận, xác định thực trạng kĩ năng của GV phổ thông và SV ĐHSP, xây dựng hệ thống kĩ năng và quy trình rèn luyện, đề xuất biện pháp rèn luyện, và thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả.
Luận án đóng góp vào việc hệ thống hóa cơ sở lí luận, xây dựng quy trình xây dựng và sử dụng câu hỏi, quy trình rèn luyện kĩ năng cho SV khoa Sinh học ĐHSP, đồng thời biên soạn hệ thống bài tập và đề xuất biện pháp rèn luyện. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở việc rèn luyện kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi tự luận thông qua dạy học Sinh học lớp 10, 11, được thể hiện qua bài soạn và thực hành tập giảng.
Cơ sở lí luận của đề tài làm rõ bản chất, định nghĩa, vai trò và các cách phân loại câu hỏi (đặc biệt nhấn mạnh phân loại theo Benjamin Bloom cải tiến thành 3 mức: Tái hiện, Tái tạo, Sáng tạo). Đề tài cũng định nghĩa rõ ràng về kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi. Cơ sở thực tiễn chỉ ra rằng cả GV và SV đều chưa được trang bị đầy đủ và hệ thống về kĩ thuật xây dựng, sử dụng câu hỏi, dẫn đến khả năng thiết kế bài soạn còn hạn chế.
Chương 2 của luận án đi sâu vào việc rèn luyện kĩ năng, từ khái quát môn PPDH Sinh học đến việc xây dựng nguyên tắc, quy trình xây dựng câu hỏi và quy trình rèn luyện kĩ năng xây dựng câu hỏi cho SV (gồm quy trình xuôi và quy trình ngược), cùng với các biện pháp rèn luyện cụ thể.
Mục lục chi tiết:
- I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- 1. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới PPDH và yêu cầu nâng cao chất lượng hệ thống các trường Sư phạm
- 2. Xuất phát từ thực tiễn dạy học Sinh học ở trường phổ thông
- 3. Xuất phát từ vai trò của câu hỏi và việc rèn kĩ năng xây dựng, sử dụng câu hỏi trong dạy học Sinh học
- 2. Đối tượng nghiên cứu
- V. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- 1. Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc rèn luyện kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi trong dạy học nói chung, trong dạy học Sinh học nói riêng
- 2. Xác định thực trạng của việc xây dựng và sử dụng câu hỏi trong dạy học của GV phổ thông và SV ĐHSP làm cơ sở thực tiễn cho đề tài
- 3. Xác định hệ thống kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi để dạy học Sinh học và xây dựng quy trình rèn luyện các kĩ năng đó cho SV
- 4. Đề xuất các biện pháp rèn luyện cho SV kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi để dạy học Sinh học
- 5. Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của quy trình
- VI. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- VII. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
- VIII. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU
- CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- 1.2. CƠ SỞ LÍ LUẬN
- 1.2.1. Khái niệm câu hỏi
- 1.2.1.1. Bản chất của câu hỏi
- 1.2.1.2. Định nghĩa câu hỏi
- 1.2.1.3. Vai trò của câu hỏi
- 1.2.1.4. Phân loại câu hỏi
- 1.2.1.5. Tiêu chí chất lượng
- 1.2.2.3. Khái niệm kĩ năng xây dựng câu hỏi, kĩ năng sử dụng câu hỏi
- 1.2.3. Quy trình và biện pháp rèn luyện kĩ năng dạy học
- 1.2.3.1. Quy trình rèn luyện kĩ năng dạy học
- 1.2.3.2. Biện pháp rèn luyện kĩ năng dạy học
- 1.3. CƠ SỞ THỰC TIỄN
- 1.3.1. Thực trạng kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi của GV Sinh học
- 1.3.2. Thực trạng kĩ năng xây dựng, sử dụng câu hỏi của SV Khoa Sinh - ĐHSP
- CHƯƠNG 2. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG XÂY DỰNG VÀ KĨ NĂNG SỬ DỤNG CÂU HỎI CHO SINH VIÊN KHOA SINH ĐHSP ĐỂ DẠY HỌC SINH HỌC
- 2.1. KHÁI QUÁT MÔN PHƯƠNG PPDH SINH HỌC Ở TRƯỜNG ĐHSP
- 2.1.1. Vị trí các học phần PPDH Sinh học
- 2.1.2. Khung chương trình các phân môn PPDH Sinh học và cơ hội rèn luyện kĩ năng xây dựng và sử dụng câu hỏi cho SV
- 2.2. XÂY DỰNG CÂU HỎI VÀ RÈN LUYỆN KĨ NĂNG XÂY DỰNG CÂU HỎI CHO SV
- 2.2.1. Xây dựng câu hỏi
- 2.2.1.1. Nguyên tắc xây dựng câu hỏi
- 2.2.2.1. Quy trình rèn luyện kĩ năng xây dựng câu hỏi cho SV
- 2.2.2.2. Biện pháp rèn luyện kĩ năng xây dựng câu hỏi