Luận án Nghiên cứu tính chất đất mặn trồng lúa một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và đề xuất hướng sử dụng hợp lý

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU TÍNH CHẤT ĐẤT MẶN TRỒNG LÚA MỘT SỐ TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ

Ngành:

Khoa học đất

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu tính chất đất mặn trồng lúa tại một số tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) và đề xuất các hướng sử dụng hợp lý. Việt Nam có khoảng một triệu hecta đất mặn, phần lớn nằm ở ĐBSCL, khu vực vựa lúa lớn nhất cả nước. Thực tế cho thấy các nghiên cứu chuyên sâu về tính chất đất mặn trồng lúa còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh xâm nhập mặn ngày càng khốc liệt do biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá sự biến động các tính chất đất mặn ở các kiểu sử dụng đất lúa khác nhau và theo lưu vực sông, xác định nguyên nhân và yếu tố tác động đến sự thay đổi này, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng đất hợp lý cho trồng lúa hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nếu không phù hợp.

Các đóng góp mới của đề tài bao gồm việc định lượng sự thay đổi chất lượng đất mặn ĐBSCL (tính mặn và độ phì) qua các giai đoạn 2000-2005 và 2015-2020, xác định các nguyên nhân chính gây thay đổi chất lượng môi trường đất, và đề xuất các giải pháp canh tác bền vững.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các loại đất mặn ở ĐBSCL (trừ đất sú vẹt đước) đều được sử dụng để trồng lúa. Các chỉ tiêu về độ mặn như Cl^-, TSMT, EC trên đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL có xu hướng tăng lên trong giai đoạn 1998-2016. Hàm lượng dinh dưỡng tổng số như đạm và lân ở mức trung bình đến giàu, nhưng kali tổng số có xu hướng giảm đáng kể. Hàm lượng Ca²⁺, K⁺, Na⁺ cũng giảm so với năm 2005.

Nguyên nhân chính gây suy thoái chất lượng đất mặn được xác định là do tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và việc sử dụng phân bón hóa học quá mức, gây lãng phí và tăng phát thải khí nhà kính. Đề tài đề xuất kỹ thuật sử dụng phân bón chậm tan (giảm 20% so với khuyến cáo) kết hợp các biện pháp cải tạo đất (sử dụng CaO cho đất chua mặn, CaSO₄ cho đất mặn kiềm) để tăng khả năng chống chịu mặn của cây lúa. Ngoài ra, việc tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, ngô được khuyến nghị để duy trì hữu cơ trong đất, giảm thoái hóa đất và hỗ trợ sản xuất lúa bền vững.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
  • 4. Những đóng góp mới của đề tài

• CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

  • 1.1. Khái niệm, nguồn gốc, phân loại đất mặn,
    • 1.1.1. Khái niệm
    • 1.1.2. Nguồn gốc đất mặn
    • 1.1.3. Phân loại đất mặn
  • 1.2. Diện tích và phân bố đất mặn trên thế giới và ở Việt Nam
  • 1.3. Tính chất đất mặn
    • 1.3.1. Tính chất hóa lý đất mặn
    • 1.3.2. Đặc điểm vi hình thái đất mặn
  • 1.4. Quản lý, sử dụng đất mặn và một số giải pháp canh tác
    • 1.4.1. Kinh nghiệm thế giới
    • 1.4.2. Kinh nghiệm Việt Nam
  • 1.5. Nguy cơ thoái hoá đất mặn và một số biện pháp quản lý và cải tạo đất mặn
    • 1.5.1. Những nguy cơ suy thoái đất sản xuất nông nghiệp do mặn hoá
    • 1.5.2. Một số biện pháp quản lý và cải tạo đất mặn:

• CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1. Nội dung nghiên cứu
  • 2.2. Vật liệu nghiên cứu
    • 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu:
    • 2.2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
  • 2.3. Phương pháp nghiên cứu
    • 2.3. 1. Phương pháp nghiên cứu tổng quan
    • 2.3. 2. Phương pháp điều tra thực địa
    • 2.3.3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu vật lý, hóa học đất và đánh giá chất lượng đất

• CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1. Hiện trạng sản xuất, phân bố đất lúa vùng ĐBSCL
    • 3.1.1. Hiện trạng đất và đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL
    • 3.1.2. Hiện trạng kỹ thuật canh tác áp dụng trong trồng lúa vùng ĐBSCL
  • 3.2.2. Hiện trạng và diễn biến một số chỉ tiêu hoá học trong đất mặn vùng ĐBSCL giai đoạn 1975 đến 2016
  • 3.3. Một số yếu tố, mức độ và nguyên nhân chính gây suy thoái đất mặn trồng lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long
    • 3.3.1. Yếu tố và mức độ suy thoái đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL
    • 3.3.2. Nhận định một số nguyên nhân chính gây suy thoái môi trường đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL
  • 3.4. Kết quả nghiên cứu giải pháp kỹ thuật hạn chế tác động của mặn trong canh tác lúa vùng ĐBSCL
    • 3.4.1. Kết quả thí nghiệm trên đất mặn
    • 3.4.2. Kết quả thực hiện mô hình trên diện rộng
  • 3.5. Đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế và phục hồi môi trường đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL
    • 3.5.1. Nhóm giải pháp về quy hoạch
    • 3.5.2. Nhóm giải pháp thuỷ lợi và công trình
    • 3.5.3. Nhóm giải pháp về kỹ thuật

• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

• KIẾN NGHỊ