NGHIÊN CỨU CHỌN TẠO GIỐNG DƯA CHUỘT (Cucumis sativus L.) LAI F1 PHỤC VỤ ĂN TƯƠI TẠI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
Di truyền và Chọn giống cây trồng
Luận án này giải quyết nhu cầu cấp thiết về giống dưa chuột lai F1 năng suất cao, chất lượng tốt cho ăn tươi tại Việt Nam, đặc biệt ở vùng Đồng bằng sông Hồng, trong bối cảnh phụ thuộc lớn vào hạt giống nhập khẩu. Mục tiêu chính là chọn tạo giống dưa chuột lai F1 có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất và chất lượng cao, đồng thời xác định các thông số kỹ thuật cho quy trình sản xuất hạt lai và quy trình thâm canh dưa chuột thương phẩm.
Nghiên cứu được thực hiện từ năm 2014 đến 2018, bắt đầu bằng việc đánh giá 41 dòng dưa chuột tự phối thế hệ I4-I6 để chọn lọc 20 dòng có giá trị, sau đó xác định 6 dòng có khả năng kết hợp chung cao. Từ đó, 10 tổ hợp lai ưu thế được tạo ra và đánh giá, dẫn đến việc chọn được 3 tổ hợp lai triển vọng là THL2, THL6 và THL9.
Kết quả nổi bật là tổ hợp lai dưa chuột THL9, với thời gian sinh trưởng 85-88 ngày, khối lượng quả trung bình 205,4-210,3 g, và năng suất đạt 50,6 tấn/ha trong vụ xuân hè, 48,4 tấn/ha trong vụ thu đông, phù hợp với tiêu chuẩn dưa chuột ăn tươi. Luận án đã xác định thành công quy trình sản xuất hạt lai cho THL9, bao gồm thời vụ gieo hạt tối ưu (20/2 cho vụ xuân hè và 25/9 cho vụ thu đông), liều lượng phân bón cụ thể (20 tấn phân chuồng + 120 kg N : 150 kg P2O5 : 180 kg K2O/ha), tỷ lệ hàng bố mẹ thích hợp (8♀:1♂), và sử dụng Ethrel (100 ppm) để tăng hoa cái dòng mẹ, GA3 (300 ppm) để tăng hoa đực dòng bố.
Bên cạnh đó, quy trình kỹ thuật thâm canh dưa chuột thương phẩm cho THL9 cũng được hoàn thiện, đề xuất mật độ trồng 32.000 cây/ha (khoảng cách 70 cm x 45 cm) và liều lượng phân bón tương tự quy trình sản xuất hạt lai. Quy trình này giúp cây dưa chuột sinh trưởng tốt, cho năng suất trên 50 tấn/ha và các chỉ tiêu sinh hóa đạt tiêu chuẩn ăn tươi.
Luận án cung cấp các dẫn liệu khoa học giá trị cho công tác chọn tạo giống dưa chuột ưu thế lai, góp phần làm phong phú bộ giống dưa chuột nội địa, tăng năng suất hạt lai và cải thiện chất lượng dưa chuột ăn tươi tại vùng Đồng bằng sông Hồng.