Tên luận án:
CÙ LAO RÉ – QUÊ HƯƠNG CỦA ĐỘI HOÀNG SA (TỪ ĐẦU THẾ KỶ XVII ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX)
Ngành:
Lịch sử Việt Nam
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Cù Lao Ré – Quê hương của Đội Hoàng Sa (Từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX)" của Dương Hà Hiếu, thuộc chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, tập trung nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của Cù Lao Ré (nay là huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) trong giai đoạn từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX. Luận án làm rõ vai trò, vị trí và những đóng góp của cư dân Cù Lao Ré đối với hoạt động thực thi bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia ở quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Nghiên cứu khắc họa bức tranh toàn diện về Cù Lao Ré, từ quá trình lập làng, phát triển kinh tế đến quản lý xã hội. Hòn đảo này sớm trở thành nơi tụ cư của các nền văn hóa Sa Huỳnh, Chămpa từ hơn 3000 năm trước, sau đó là nơi khai phá và định cư của người Việt từ cuối thế kỷ XVI. Luận án phân tích đời sống kinh tế đa dạng của cư dân, bao gồm nông nghiệp, ngư nghiệp và các nghề thủ công truyền thống, đặc biệt là hoạt động khai thác ngư trường biển Đông, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa. Về mặt tổ chức xã hội, Cù Lao Ré từ chỗ phụ thuộc vào các xã gốc trong đất liền đã được tách ra thành đơn vị hành chính độc lập vào năm 1804, mang nặng tính quân sự dưới sự quản lý của chính quyền phong kiến.
Một phần trọng tâm của luận án là việc dựng lại đời sống văn hóa vật chất và tinh thần của cư dân, cho thấy sự giao thoa văn hóa và mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động nghề biển, đặc biệt là với Đội Hoàng Sa. Luận án làm sáng tỏ quá trình ra đời, tổ chức, hoạt động và nhiệm vụ của Đội Hoàng Sa dưới thời các chúa Nguyễn và Tây Sơn, với cư dân Cù Lao Ré là lực lượng nòng cốt. Nhiều cá nhân xuất sắc của Cù Lao Ré đã giữ các chức vụ quan trọng trong Đội Hoàng Sa và Đội Thủy quân, đóng góp vào việc đo đạc, vẽ bản đồ và khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Đây là nguồn tư liệu quan trọng, góp phần củng cố bằng chứng lịch sử về chủ quyền biển đảo của Việt Nam.
Mục lục chi tiết:
Chương 1. TỔNG QUAN CÁC NGUỒN TƯ LIỆU VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
- 1.1. Tổng quan các nguồn tư liệu
- 1.1.1. Nguồn thư tịch cổ
- 1.1.2. Nguồn bản đồ cổ
- 1.1.3. Nguồn tư liệu địa phương
- 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
- 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
- 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
- 1.2.2.1. Tiếng Anh
- 1.2.2.2. Tiếng Pháp
- 1.2.2.3. Tiếng Trung Quốc
- 1.2.2.4. Một số ngôn ngữ khác
Chương 2. CÙ LAO RÉ: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ LỊCH SỬ TỤ CƯ
- 2.1. Điều kiện tự nhiên
- 2.1.1. Tên gọi, vị trí địa lý, địa hình và khí hậu
- 2.1.1.1. Tên gọi
- 2.1.1.2. Vị trí địa lý
- 2.1.1.3. Cấu tạo địa chất và diện mạo địa hình
- 2.1.1.4. Khí hậu
- 2.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
- 2.1.2.1. Tài nguyên đất
- 2.1.2.2. Tài nguyên rừng
- 2.1.2.3. Tài nguyên nước
- 2.1.2.4. Tài nguyên biển
- 2.2. Lịch sử tụ cư trên Cù Lao Ré
- 2.2.1. Cư dân văn hóa Sa Huỳnh, Chămpa
- 2.2.1.1. Cư dân văn hóa Sa Huỳnh
- 2.2.1.2. Cư dân văn hóa Chămpa
- 2.2.2. Quá trình khai phá định cư của cư dân Việt
- 2.2.2.1. Khái quát quá trình di cư của cư dân Việt đến vùng đất Quảng Ngãi
- 2.2.2.2. Quá trình khai phá định cư của cư dân Việt trên Cù Lao Ré
Chương 3. ĐỜI SỐNG KINH TẾ VÀ TỔ CHỨC XÃ HỘI CỦA CƯ DÂN CÙ LAO RÉ TỪ ĐẦU THẾ KỶ XVII ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX
- 3.1. Đời sống kinh tế của cư dân Cù Lao Ré từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX
- 3.1.1. Nông nghiệp
- 3.1.1.1. Tình hình sở hữu ruộng đất
- 3.1.1.2. Hoạt động kinh tế nông nghiệp
- 3.1.2. Ngư nghiệp
- 3.1.2.1. Phương tiện hoạt động
- 3.1.2.2. Hoạt động ngư nghiệp của cư dân Cù Lao Ré
- 3.1.3. Thủ công nghiệp
- 3.1.3.1. Nghề đan lưới
- 3.1.3.2. Nghề đóng ghe bầu
- 3.1.3.3. Nghề ép dầu phụng và dầu hương
- 3.1.4. Thương nghiệp
- 3.1.5. Tô thuế
- 3.2. Tổ chức xã hội Cù Lao Ré từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX
- 3.2.1. Từ thế kỷ XVII đến trước năm 1804
- 3.2.1.1. Đại diện chính quyền hai xã An Vĩnh và An Hải trên Cù Lao Ré
- 3.2.1.2. Chức năng tự quản của phường
- 3.2.1.3. Các quy ước quản lý Cù Lao Ré
- 3.2.2. Từ năm 1804 đến giữa thế kỷ XIX
- 3.2.2.1. Sự thay đổi về cơ cấu tổ chức xã hội trên Cù Lao Ré
- 3.2.2.2. Nhiệm vụ của bộ máy quản lý xã hội trên Cù Lao Ré
Chương 4. ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VẬT CHẤT VÀ TINH THẦN CỦA CƯ DÂN CÙ LAO RÉ
- 4.1. Đời sống văn hóa vật chất của cư dân Cù Lao Ré
- 4.1.1. Kiến trúc
- 4.1.1.1. Nhà ở
- 4.1.1.2. Các cơ sở tín ngưỡng và tôn giáo
- 4.1.2. Ẩm thực
- 4.1.2.1. Các món ăn có nguồn gốc từ biển
- 4.1.2.2. Các món ăn từ bột ngũ cốc
- 4.1.3. Phương tiện đi lại
- 4.2. Đời sống văn hóa tinh thần
- 4.2.1. Phong tục tập quán
- 4.2.1.1. Trong sinh hoạt cộng đồng
- 4.2.1.2. Trong gia đình và tộc họ
- 4.2.2. Tôn giáo và tín ngưỡng
- 4.2.2.1. Tôn giáo
- 4.2.2.2. Tín ngưỡng
- 4.2.3. Một số lễ hội tiêu biểu
- 4.2.3.1. Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa
- 4.2.3.2. Hội đua thuyền
- 4.2.3.3. Trò chơi Dồi bòng
Chương 5. ĐỘI HOÀNG SA VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC THI CHỦ QUYỀN VIỆT NAM Ở HAI QUẦN ĐẢO HOÀNG SA – TRƯỜNG SA CỦA CƯ DÂN CÙ LAO RÉ TỪ THẾ KỶ XVII ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX
- 5.1. Sự ra đời và hoạt động của đội Hoàng Sa thời chúa Nguyễn và Tây Sơn
- 5.1.1. Thời điểm ra đời và quê hương của đội Hoàng Sa
- 5.1.1.1. Thời điểm ra đời
- 5.1.1.2. Quê hương của đội Hoàng Sa
- 5.1.2. Cư dân Cù Lao Ré trong hoạt động của đội Hoàng Sa thời các chúa Nguyễn và Tây Sơn
- 5.2. Cư dân Cù Lao Ré trong hoạt động bảo vệ chủ quyền ở quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa dưới triều Nguyễn đến giữa thế kỷ XIX
- 5.2.1. Dưới thời vua Gia Long (1802-1820)
- 5.2.2. Dưới thời vua Minh Mạng (1820 – 1840) và Thiệu Trị (1840 – 1847)