KỸ NĂNG NÓI TIẾNG MẸ ĐẺ CỦA TRẺ MẪU GIÁO
Tâm lý học chuyên ngành
Luận án "Kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo" của Nguyễn Thị Hải Thiện, được bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào năm 2016, thuộc chuyên ngành Tâm lý học chuyên ngành (mã số 62.31.04.01).
Đề tài xuất phát từ nhận định kỹ năng ngôn ngữ, đặc biệt là kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ, đóng vai trò cốt yếu trong sự tồn tại, phát triển của con người và là nền tảng cho việc lĩnh hội các ngôn ngữ khác, nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách. Giai đoạn mầm non, đặc biệt là mẫu giáo, được xem là thời kỳ thuận lợi cho sự phát triển ngôn ngữ, tuy nhiên, kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ vẫn còn những hạn chế nhất định và các nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này dưới góc độ tâm lý học ở Việt Nam còn ít.
Mục đích chính của luận án là nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo, từ đó đề xuất các biện pháp tâm lý - sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng này. Đối tượng nghiên cứu tập trung vào biểu hiện và mức độ kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo. Khách thể nghiên cứu bao gồm 195 trẻ mẫu giáo (3-5 tuổi), 195 phụ huynh và 86 giáo viên mầm non tại hai trường mầm non ở Hà Nội.
Luận án giả thuyết kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ là một kỹ năng phức hợp, biểu hiện qua bốn thành phần cơ bản: sử dụng ngữ âm, sử dụng từ, sử dụng ngữ pháp để thể hiện ý, và thể hiện ý phù hợp với tình huống lời nói. Các thành phần này có mối quan hệ chặt chẽ. Giả thuyết cũng chỉ ra rằng trẻ thực hiện kỹ năng sử dụng ngữ âm tốt nhất và kỹ năng sử dụng từ yếu nhất. Kỹ năng này chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chủ quan (trình độ nắm vững ngôn ngữ nói của trẻ, nhu cầu, hứng thú nói, khả năng bắt chước) và khách quan (phương pháp dạy, cách thức tương tác, giao tiếp của người lớn). Luận án đề xuất có thể nâng cao kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ bằng biện pháp tạo môi trường nói và cung cấp lời nói mẫu phù hợp với tình huống.
Kết quả nghiên cứu thực trạng cho thấy kỹ năng nói tiếng mẹ đẻ của trẻ mẫu giáo hiện ở mức trung bình. Trong các kỹ năng thành phần, trẻ thực hiện kỹ năng sử dụng ngữ âm tốt nhất, trong khi gặp nhiều khó khăn nhất ở kỹ năng sử dụng từ. Kỹ năng nói của trẻ mẫu giáo bộc lộ rõ tính bắt chước, có sự khác biệt có ý nghĩa theo giới tính và độ tuổi, và có sự thay đổi tích cực theo thời gian (từ mẫu giáo bé đến mẫu giáo lớn). Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng mạnh hơn yếu tố khách quan, trong đó trình độ nắm vững ngôn ngữ nói của trẻ và phương pháp dạy tiếng mẹ đẻ của người lớn là hai yếu tố quan trọng nhất. Thực nghiệm tác động đã chứng minh tính khả thi của các biện pháp được đề xuất, với kết quả kỹ năng nói của trẻ tăng lên một cách có ý nghĩa so với trước thực nghiệm và so với lớp đối chứng.
Luận án gồm: