Luận án Ẩn dụ ý niệm miền “đồ ăn” trong tiếng Việt

Tên luận án:

Ẩn dụ ý niệm miền “đồ ăn” trong tiếng Việt

Ngành:

Ngôn ngữ học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Ẩn dụ ý niệm miền “đồ ăn” trong tiếng Việt" được thực hiện dựa trên nhận định về tầm quan trọng bản thể và văn hóa của đồ ăn, cùng với quan điểm rằng ẩm thực và ngôn ngữ (cụ thể là ẩn dụ) có quan hệ mật thiết với văn hóa. Trong bối cảnh Ngôn ngữ học tri nhận, "đồ ăn" được xác định là một miền nguồn cơ bản. Đề tài xuất phát từ việc Ngôn ngữ học tri nhận và ẩn dụ ý niệm là hướng nghiên cứu nhiều hứa hẹn ở Việt Nam, nhưng chưa có công trình độc lập nào tìm hiểu sâu về đối tượng ẩm thực trong ngôn ngữ Việt.

Mục đích chính của luận án là vận dụng lí thuyết Ngôn ngữ học tri nhận vào thực tiễn tiếng Việt để xác lập cấu trúc và miền ý niệm “đồ ăn”, tìm hiểu các miền đích, miền nguồn, hệ thống và cơ chế ánh xạ, qua đó hệ thống hóa ẩn dụ ý niệm “đồ ăn” và nghiên cứu đặc trưng tri nhận, bản sắc văn hóa Việt. Luận án cũng xem xét các hiện tượng hoán dụ tri nhận và hòa trộn ý niệm. Để đạt được mục tiêu này, các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm hệ thống hóa cơ sở lí thuyết Ngôn ngữ học tri nhận, tìm hiểu ý niệm “đồ ăn” và xây dựng cấu trúc miền, khảo sát các miền ý niệm có quan hệ ẩn dụ, thống kê và phân tích các ẩn dụ ý niệm “đồ ăn” nổi bật, lí giải giá trị văn hóa và tư duy dân tộc, đồng thời so sánh, đối chiếu với tiếng Anh.

Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ nội hàm tri nhận, cấu trúc, đặc trưng và cơ chế hoạt động của hệ thống ẩn dụ ý niệm miền “đồ ăn” trong tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hệ thống ẩn dụ ý niệm “đồ ăn” từ truyền thống đến hiện đại, với ngữ liệu được thu thập từ ngôn ngữ tự nhiên, ca dao, tục ngữ, thành ngữ, văn học hiện đại, phim ảnh và báo chí. Ngữ liệu tiếng Anh đối chiếu được trích xuất từ British National Corpus. Luận án sử dụng các phương pháp phân tích, miêu tả, thống kê, phân loại, điều tra xã hội học và so sánh.

Đóng góp mới của luận án bao gồm việc củng cố lí thuyết Ngôn ngữ học tri nhận ở Việt Nam, chứng minh ẩn dụ tri nhận là vấn đề của tư duy, không chỉ là hình thái tu từ. Về thực tiễn, luận án vận dụng lí thuyết vào tiếng Việt để phân tích ngữ liệu, đặt ý niệm “đồ ăn” trong mối quan hệ với văn hóa Việt Nam, và kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trong giảng dạy, nghiên cứu về ẩn dụ, văn hóa Việt Nam hoặc giảng dạy tiếng Việt. Đây là công trình tiến sĩ đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu chuyên sâu về ẩn dụ ý niệm miền “đồ ăn” theo quan điểm ngôn ngữ tri nhận.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Lí do chọn đề tài
    • 1.1.
    • 1.2.
    • 1.3.
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
    • 2.1. Mục đích nghiên cứu
    • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới của luận án
    • 5.1. Về lí luận
    • 5.2. Về thực tiễn
  • 6. Cấu trúc của luận án
• Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu và cơ sở lí thuyết
  • Tổng quan về đề tài nghiên cứu
    • Sơ lược về Ngôn ngữ học tri nhận và nghiên cứu ẩn dụ ý niệm
    • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ẩm thực trong Ngôn ngữ học tri nhận
      • 1.1.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
      • 1.1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
    • 1.1.3. Đánh giá chung
  • 1.2. Cơ sở lí thuyết
    • 1.2.1. Tính nghiệm thân
    • 1.2.2. Ý niệm và ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.2.1. Ý niệm
      • 1.2.2.2. Ẩn dụ ý niệm
    • 1.2.3. Miền, miền nguồn, miền đích và ánh xạ
      • 1.2.3.1. Miền
      • 1.2.3.2. Miền nguồn, miền đích
      • 1.2.3.3. Ánh xạ
    • 1.2.4. Điển mẫu
    • 1.2.5. Mô hình tri nhận
    • 1.2.6. Pha trộn ý niệm
    • Tiểu kết
• Chương 2: Miền ý niệm “đồ ăn” trong tiếng Việt
  • Dẫn nhập
  • 2.1. Về quan niệm “đồ ăn”
  • 2.2. Tổ chức của miền ý niệm “đồ ăn”
    • 2.2.1. Ý niệm “đồ ăn”
      • 2.2.1.1. Khái niệm hạt nhân của ý niệm “đồ ăn”
      • 2.2.1.2. Các giá trị ngoại vi của ý niệm “đồ ăn”
    • 2.2.2. Các nhóm ý niệm của miền ý niệm “đồ ăn”; điển mẫu
      • 2.2.2.1. Các nhóm ý niệm của miền ý niệm “đồ ăn”
      • 2.2.2.2. Điển mẫu
    • 2.2.3. Cấu trúc hình bóng-hình nền của miền ý niệm “đồ ăn”
  • 2.3. Mô hình tri nhận miền ý niệm “món ăn”
    • 2.3.1. Mô hình mệnh đề
    • 2.3.2. Mô hình sơ đồ hình ảnh
    • 2.3.3. Mô hình ẩn dụ
    • 2.3.4. Mô hình hoán dụ
  • Tiểu kết
• Chương 3: Ánh xạ ẩn dụ, pha trộn miền ý niệm “đồ ăn” với các miền ý niệm khác trong tiếng Việt
  • Dẫn nhập
• Chương 4: Hệ thống ẩn dụ ý niệm “đồ ăn” trong tiếng Việt