Luận án – Xây dựng và sử dụng phim học tập trong dạy học phần Cơ học Vật lý 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

Tên luận án:

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG PHIM HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC PHẦN CƠ HỌC VẬT LÝ 10 NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ PPDH BỘ MÔN VẬT LÝ Mã số: 9140111

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Xây dựng và sử dụng phim học tập trong dạy học phần Cơ học Vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh" tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ) trong giáo dục hiện đại, đặc biệt với những kiến thức gắn liền thực tiễn. Đề tài nhận thấy vai trò quan trọng của phim học tập như một phương tiện trực quan, giúp học sinh hứng thú, tích cực học tập, kết nối kiến thức hàn lâm với cuộc sống, và củng cố niềm tin vào khoa học.

Mục tiêu chính của luận án là đề xuất quy trình xây dựng, lựa chọn và sử dụng phim học tập trong dạy học một số kiến thức thuộc phần Cơ học Vật lí 10, đồng thời thiết kế tiến trình dạy học giải quyết vấn đề có tích hợp phim học tập nhằm bồi dưỡng NLGQVĐ cho học sinh. Đối tượng nghiên cứu bao gồm nội dung kiến thức phần Cơ học Vật lí 10, phim học tập hỗ trợ dạy học, và NLGQVĐ của học sinh. Phạm vi nghiên cứu cụ thể là các kiến thức về Lực hấp dẫn, Định luật vạn vật hấp dẫn, Lực hướng tâm, Lực ma sát và Chuyển động ném. Giả thuyết khoa học đặt ra là việc đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng phim học tập phù hợp với tiến trình dạy học giải quyết vấn đề sẽ góp phần hiệu quả vào việc bồi dưỡng năng lực này.

Để đạt được mục tiêu, luận án thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu cơ sở lí luận về bồi dưỡng NLGQVĐ trong dạy học Vật lí, vai trò của phim học tập, quy trình tổ chức dạy học phát triển năng lực, xây dựng và sử dụng phim học tập, khảo sát thực trạng, đề xuất các biện pháp và quy trình cụ thể, thiết kế tiến trình dạy học, và xây dựng công cụ đánh giá NLGQVĐ. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm nghiên cứu lí thuyết, thực tiễn, chuyên gia, thực nghiệm sư phạm và thống kê toán học.

Những đóng góp mới của luận án thể hiện ở việc đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng phim học tập, cùng với tiến trình dạy học tích hợp phim nhằm bồi dưỡng NLGQVĐ. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đã xây dựng và lựa chọn 70 phim học tập cho phần Cơ học Vật lí 10, thiết kế 4 tiến trình dạy học sử dụng 31 phim, và xây dựng công cụ đánh giá NLGQVĐ. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học và tài liệu tham khảo quý giá cho việc dạy học định hướng phát triển năng lực. Luận án được cấu trúc thành 4 chương chính: Tổng quan vấn đề nghiên cứu; Cơ sở lí luận và thực tiễn; Thiết kế tiến trình dạy học; và Thực nghiệm sư phạm.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực và năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
  • 1.2. Nghiên cứu việc sử dụng phim trong dạy học và trong dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

• Chương 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG PHIM HỌC TẬP TRONG VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH

  • 2.1. Năng lực giải quyết vấn đề
    • 2.1.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
    • 2.1.2. Các biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề
    • 2.1.3. Cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề
  • 2.2. Dạy học bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
    • 2.2.1. Các biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề
      • a. Bồi dưỡng năng lực: Tìm hiểu và xác định vấn đề
      • b. Bồi dưỡng năng lực: Đề xuất giải pháp
      • c. Bồi dưỡng năng lực: Thực hiện giải pháp giải quyết vấn đề
      • d. Bồi dưỡng năng lực: Đánh giá việc giải quyết vấn đề, phát hiện vấn đề mới
    • 2.2.2. Dạy học giải quyết vấn đề theo hướng bồi dưỡng NL GQVĐ của học sinh
      • a. Khái niệm dạy học giải quyết vấn đề
      • b. Các giai đoạn của tiến trình dạy học GQVĐ trong dạy học Vật lý
    • 2.2.3. Tiến trình khoa học xây dựng vận dụng kiến thức trong dạy học vật lí
  • 2.3. Xây dựng và sử dụng phim trong quá trình dạy học
    • 2.3.1. Khái niệm về phim
      • 2.3.1.1. Phim điện ảnh
      • 2.3.1.2. Phim học tập
    • 2.3.2. Vai trò của phim học tập trong dạy học vật lí
    • 2.3.3. Phân loại phim học tập
      • a. Phim tạo tình huống
      • b. Phim hỗ trợ quá trình đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề
      • c. Phim hỗ trợ quá trình thực hiện giải pháp giải quyết vấn đề
      • d. Phim đòi hỏi vận dụng KT, KN để giải thích hiện tượng
    • 2.3.4. Xây dựng và lựa chọn phim học tập
      • 2.3.4.1. Nguyên tắc xây dựng, lựa chọn phim học tập
      • 2.3.4.2. Các bước xây dựng phim học tập
    • 2.3.5. Sử dụng phim học tập để phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
      • 2.3.5.1. Chiến lược dạy và học trong việc khai thác phim trong giờ học
      • 2.3.5.2. Tiến trình dạy học có sử dụng phim học tập
  • 2.4. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học có sử dụng phim học tập
    • 2.4.1. Khái niệm đánh giá năng lực

• Chương 3: THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CÓ SỬ DỤNG PHIM HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN CƠ HỌC - VẬT LÍ 10

• Chương 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM