Luận án Vận dụng lí thuyết kiến tạo trong dạy học một số chủ đề hình học cho học sinh giỏi Toán THCS

Tên luận án:

VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KIẾN TẠO TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ HÌNH HỌC CHO HỌC SINH GIỎI TOÁN THCS

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung giải quyết vấn đề khó khăn trong việc dạy và học Hình học cho học sinh giỏi (HSG) cấp THCS, nơi các em thường gặp phải tâm lý e ngại và lúng túng khi giải các bài toán hình học do thiếu quy trình hoặc thuật giải rõ ràng. Đề tài nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết kiến tạo (LTKT), một phương pháp sư phạm khuyến khích sự chủ động và tích cực của người học trong việc kiến tạo tri thức.

Mục đích chính của luận án là đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm vận dụng LTKT vào dạy học một số chủ đề Hình học cho HSG THCS, hướng tới việc tạo ra niềm tin, sự hứng thú, thái độ học tập tích cực và phát triển năng lực giải toán cho các em. Giả thuyết khoa học đặt ra là nếu giáo viên biết cách tạo vốn kiến thức nền tảng, xây dựng “giàn giáo” tri thức và tổ chức dạy học theo quy trình kiến tạo, thì sẽ đạt được các mục tiêu trên.

Các kết quả chính của luận án bao gồm việc làm sáng tỏ các luận điểm cơ bản của LTKT, vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học kiến tạo, các mô hình dạy học kiến tạo, và thực trạng dạy học hình học cho HSG THCS. Luận án đã xây dựng một quy trình dạy học hình học theo LTKT dành cho HSG THCS, bao gồm một quy trình chung và ba quy trình cụ thể cho dạy học khái niệm, định lý và giải bài tập. Đồng thời, ba biện pháp sư phạm chính cùng các kỹ thuật dạy học liên quan cũng được đề xuất: (1) tạo vốn kiến thức và kinh nghiệm làm “nền móng” để kiến tạo tri thức; (2) xây dựng “giàn giáo dạy học” thông qua các câu hỏi gợi mở và yêu cầu hoạt động; và (3) tổ chức dạy học theo quy trình kiến tạo gồm 4 bước: tiếp cận nội dung mới, trải nghiệm, hình thành nội dung mới, và củng cố - phát triển nội dung mới.

Các biện pháp này được minh họa cụ thể bằng hệ thống ví dụ và bài tập. Tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đã được kiểm nghiệm qua thực nghiệm sư phạm tại 3 trường THCS chất lượng cao thuộc tỉnh Hải Dương. Kết quả thực nghiệm cho thấy phương pháp đề xuất mang lại môi trường học tập sôi nổi, học sinh tích cực hơn và đạt chất lượng học tập cao hơn so với phương pháp truyền thống. Luận án khẳng định giả thuyết khoa học được chấp nhận và các đóng góp có thể triển khai, vận dụng trong thực tế.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Giả thuyết khoa học
  • 3. Mục đích nghiên cứu
  • 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
    • 5.1. Nghiên cứu những vấn đề lý luận về lí thuyết kiến tạo và nội dung hình học THCS đối với HSG
    • 5.2. Thực trạng dạy và học hình học đối với HSG THCS
    • 5.3. Đề xuất một số biện pháp DH Hình học cho học sinh giỏi THCS theo quan điểm kiến tạo
    • 5.4. Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của đề tài.
  • 6. Phương pháp nghiên cứu
    • 6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
    • 6.2. Phương pháp quan sát, phỏng vấn, điều tra
    • 6.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
  • 7. Dự kiến kết quả
  • 8. Cấu trúc luận án
• Chương 1
  • CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
  • 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
    • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài.
    • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
    • 1.1.3. Những khó khăn, hạn chế trong dạy học kiến tạo
  • 1.2. Lí thuyết kiến tạo
    • 1.2.1. Sơ lược về lịch sử và sự phát triển của lí thuyết kiến tạo
    • 1.2.2. Dạy học kiến tạo
      • 1.2.2.1. Quan niệm về dạy học kiến tạo
      • 1.2.2.2. Các loại kiến tạo trong dạy học
      • 1.2.2.3. Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học kiến tạo
      • 1.2.2.4. Một số mô hình chu trình dạy học kiến tạo (Constructivist learning cycle models)
  • 1.3. Thực trạng dạy và học hình học cho học sinh giỏi THCS tại Việt Nam
    • 1.3.1. Chương trình hình học THCS của Việt Nam
    • 1.3.2. Đặc điểm học sinh giỏi THCS.
    • 1.3.3. Thực trạng dạy và học hình học học sinh giỏi trường trung học cơ sở
  • 1.4. Qui trình kiến tạo trong dạy học hình học cho HSG THCS
• Chương 2
  • MỘT SỐ BIỆN PHÁP VẬN DỤNG LÍ THUYẾT KIẾN TẠO VÀO DẠY HỌC HÌNH HỌC CHO HỌC SINH GIỎI TOÁN THCS
  • 2.1. Định hướng xây dựng các biện pháp
  • 2.2. Một số biện pháp vận dụng lí thuyết kiến tạo vào dạy học hình học cho học sinh giỏi THCS .
    • 2.2.1. Biện pháp 1. Tạo vốn kiến thức và kinh nghiệm cho học sinh làm “nền móng” để kiến tạo tri thức
    • 2.2.2. Biện pháp 2. Xây dựng các “giàn giáo dạy học” giúp học sinh kiến tạo tri thức
    • 2.2.3 Biện pháp 3. Dạy học hình học cho học sinh giỏi THCS theo qui trình đề xuất
  • 2.3. Minh họa cụ thể những biện pháp đã đề xuất trong dạy học khái niệm, định lí và giải bài tập hình học cho học sinh giỏi.
    • 2.3.1. Dạy học khái niệm
    • 2.3.2. Dạy học định lí hình học
    • 2.3.3. Dạy học giải bài toán hình học.
• Chương 3 - THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
  • 3.1. Mục đích, yêu cầu, nội dung thực nghiệm
    • 3.1.1. Mục đích
    • 3.1.2 Yêu cầu
    • 3.1.3. Nội dung thực nghiệm
  • 3.2. Thời gian, qui trình và phương pháp đánh giá thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.1. Thời gian thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.3. Quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.4. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm
  • 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
    • 3.3.1. Thực nghiệm sư phạm vòng 1
    • 3.3.2. Thực nghiệm sư phạm vòng 2