VAI TRÒ CỦA VỐN CON NGƯỜI TRONG GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM
KINH TẾ LAO ĐỘNG
Luận án "Vai trò của vốn con người trong giảm nghèo bền vững ở Việt Nam" thuộc chuyên ngành Kinh tế Lao động, tập trung nghiên cứu tầm quan trọng của vốn con người trong nỗ lực giảm nghèo bền vững tại Việt Nam. Đề tài xuất phát từ thực tiễn hỗ trợ người nghèo về giáo dục, dạy nghề nhằm nâng cao trình độ và cải thiện vốn con người, nhưng nhận thấy vai trò cụ thể của vốn con người trong giảm nghèo bền vững và cách nâng cao vai trò này chưa được nghiên cứu khoa học đầy đủ. Mục tiêu chính là đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của vốn con người để đạt được giảm nghèo bền vững.
Luận án được kết cấu thành bốn chương, bao gồm cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa vốn con người và giảm nghèo bền vững; phương pháp nghiên cứu; phân tích thực trạng vai trò của vốn con người trong giảm nghèo bền vững ở Việt Nam giai đoạn 2000-2010; và quan điểm, giải pháp nâng cao vai trò vốn con người đến năm 2020.
Vốn con người được định nghĩa là tập hợp kiến thức, khả năng, kỹ năng mà cá nhân tích lũy, được coi là một tài sản sinh kế có vai trò điều phối, quyết định trong các hoạt động sinh kế, tạo ra kết quả giảm nghèo bền vững. Các yếu tố cấu thành vốn con người bao gồm kiến thức giáo dục đào tạo chính quy và kiến thức, kỹ năng cụ thể về sản xuất, chi tiêu, ứng phó rủi ro. Giảm nghèo bền vững được hiểu là tình trạng thoát nghèo và không tái nghèo, với mức độ thỏa mãn nhu cầu cơ bản và thu nhập cao, ổn định.
Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích thống kê mô tả, tương quan tuyến tính và hồi quy (Mincer, Probit) trên dữ liệu sơ cấp từ điều tra hộ gia đình tại 6 tỉnh và dữ liệu thứ cấp từ Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam giai đoạn 2002-2012. Kết quả chỉ ra rằng, từ năm 1998 đến 2010, tỷ lệ nghèo giảm đáng kể, song tình trạng tái nghèo và nghèo kinh niên vẫn ở mức cao, với vốn con người thấp. Trình độ giáo dục phổ thông, chuyên môn kỹ thuật và kiến thức, kỹ năng cụ thể đều có mối quan hệ thuận chiều với thu nhập và khả năng thoát nghèo bền vững. Đặc biệt, kiến thức và kỹ năng cụ thể về làm ăn, chi tiêu, ứng phó rủi ro cho thấy tác động mạnh mẽ hơn so với kiến thức giáo dục phổ thông nói chung. Tuy nhiên, mối quan hệ này không phải lúc nào cũng thuận chiều và đồng nhất trên mọi lĩnh vực, cho thấy vốn con người chỉ phát huy hiệu quả khi phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Luận án đề xuất các giải pháp tổng thể nhằm nâng cao vai trò vốn con người, bao gồm đổi mới cách tiếp cận nghèo theo hướng đa chiều, tạo môi trường thuận lợi và nâng cao trực tiếp vốn con người cho người nghèo thông qua giáo dục phổ thông, dạy nghề, và tập huấn kiến thức, kỹ năng cụ thể. Khuyến nghị chính sách nhấn mạnh sự phối hợp liên ngành và trách nhiệm của chính người nghèo trong quá trình giảm nghèo.