TRUYỀN KÌ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI TỪ GÓC NHÌN HUYỀN THOẠI (ĐỐI CHIẾU VỚI TRUYỀN KÌ TRUNG HOA THỜI TRUNG ĐẠI)
VĂN HỌC VIỆT NAM
Luận án tiến sĩ "Truyền kì Việt Nam thời trung đại từ góc nhìn huyền thoại (Đối chiếu với truyền kì Trung Hoa thời trung đại)" của Hoàng Thị Thùy Dương thuộc chuyên ngành Văn học Việt Nam, được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2021. Công trình này tập trung nghiên cứu sự hiện diện, nguồn gốc và ý nghĩa của các yếu tố huyền thoại trong truyện truyền kì Việt Nam thời trung đại, đồng thời đối chiếu với truyện truyền kì Trung Hoa cùng thời để làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt về văn hóa.
Đề tài xuất phát từ sự lớn mạnh của huyền thoại học trong thế kỷ XX và khoảng trống trong nghiên cứu truyền kì Việt Nam từ góc độ huyền thoại, đặc biệt khi so sánh với Trung Hoa – nơi truyền kì có nguồn gốc. Luận án khảo sát các tác phẩm truyền kì tiêu biểu của Việt Nam như *Thánh Tông di thảo*, *Truyền kì mạn lục*, *Truyền kì tân phả*, *Tân truyền kì lục*, *Vân nang tiểu sử*, *Truyện kí trích lục*, *Lan Trì kiến văn lục*, và các tác phẩm truyền kì Trung Hoa như truyền kì đời Đường, *Tiễn đăng tân thoại* (đời Minh), *Liêu trai chí dị* (đời Thanh). Các phương pháp nghiên cứu chính bao gồm phê bình huyền thoại, phê bình lịch sử, xã hội, và phê bình thi pháp học, dựa trên các lí thuyết cấu trúc, nhân học, phân tâm học và thi pháp học.
Kết quả nghiên cứu cho thấy truyền kì Việt Nam và Trung Hoa đều kế thừa và cải biến các yếu tố huyền thoại, thể hiện qua tư duy huyền thoại (thần thánh hóa nhân vật lịch sử, tôn giáo; tái sinh cổ mẫu thần, yêu ma, nước, đêm) và nghệ thuật biểu hiện huyền thoại (mô típ hiển linh, biến hình, chinh phục cái chết, kết duyên kì lạ; không gian đồng hiện thực giới – hư giới, trung tâm thần thiêng – ngoại vi thế tục; thời gian đồng hiện đồng đại, lịch đại). Các yếu tố này được trần tục hóa và mở rộng, giúp truyền kì phản ánh cuộc sống con người một cách lung linh, huyền ảo. Luận án khẳng định truyền kì Việt Nam có cá tính riêng biệt với tư tưởng yêu nước và cảm hứng thế sự, góp phần làm rõ sự giao thoa văn hóa và những giá trị độc đáo của mỗi quốc gia. Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống các yếu tố huyền thoại trong truyền kì Việt Nam thời trung đại dưới góc độ đối chiếu.