Luận án – Tổ chức hoạt động dạy học vật lí “Xây dựng và sử dụng thiết bị thí nghiệm tĩnh điện” nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 11.

Tên luận án:

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VẬT LÍ “XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM TĨNH ĐIỆN” NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH LỚP 11

Ngành:

Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung vào việc tổ chức hoạt động dạy học vật lí thông qua việc xây dựng và sử dụng thiết bị thí nghiệm tĩnh điện nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 11. Đề tài được đặt ra trong bối cảnh Nghị quyết 29 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Thực trạng cho thấy, các thiết bị thí nghiệm tĩnh điện hiện có chủ yếu phục vụ các thí nghiệm định tính, minh họa kiến thức đơn giản, thiếu các thiết bị định lượng và ứng dụng kỹ thuật, đồng thời chưa có các nghiên cứu cụ thể, đồng bộ về xây dựng TBTN gắn với tiến trình dạy học giải quyết vấn đề để bồi dưỡng năng lực này.

Mục đích nghiên cứu là xây dựng quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa chủ đề “Xây dựng và sử dụng TBTN tĩnh điện”, đặc biệt xác định nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ngoại khóa nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

Những đóng góp chính của luận án bao gồm: đề xuất tiến trình dạy học giải quyết vấn đề cho những kiến thức cần tìm hiểu sự hình thành trong lịch sử nghiên cứu vật lí, và bổ sung, hoàn thiện tiến trình dạy học ứng dụng kỹ thuật vật lí theo con đường tìm hiểu bản thân thiết bị kỹ thuật, phát hiện nguyên tắc cấu tạo, nguyên tắc hoạt động, làm sáng tỏ cơ sở vật lí và thiết kế chế tạo mô hình. Luận án cũng hoàn thiện quy trình chung tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí và áp dụng vào việc xây dựng quy trình cho chủ đề đã chọn. Quy trình này bao gồm 5 nội dung/nhiệm vụ cho học sinh, tập trung vào việc sử dụng cân xoắn để kiểm nghiệm định luật Cu-lông, nghiên cứu và chế tạo các thiết bị ứng dụng kỹ thuật như máy phát tĩnh điện Van De Graaff, thiết bị sơn tĩnh điện, máy lọc bụi tĩnh điện và máy photocopy. Luận án còn xây dựng cấu trúc riêng của năng lực giải quyết vấn đề khi học sinh nghiên cứu từng nội dung của chủ đề ngoại khóa. Kết quả thực nghiệm sư phạm bước đầu đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa và tiến trình dạy học 5 nội dung trong chủ đề đối với việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
  • 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
  • 3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
  • 4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
  • 5. CÁC NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
  • 6. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 7. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
  • 8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN

• Chương 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ ĐƯỢC NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Các nghiên cứu về DH GQVĐ
  • 1.2. Tình hình xây dựng và sử dụng TBTN, trong đó có TBTN tĩnh điện trong DH VL
  • 1.3. Các vấn đề cần được nghiên cứu

• CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHỦ ĐỀ VẬT LÍ

  • 2.1. Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học vật lí
    • 2.1.1. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
    • 2.1.2. Tiến trình DH GQVĐ khi xây dựng và vận dụng kiến thức VL
    • * Tiến trình DH GQVĐ UDKT của VL
  • 2.2. Tổ chức HĐNK chủ đề VL
    • 2.2.1. Hiệu quả GD và các đặc điểm của HĐNK
    • 2.2.2. Nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức HĐNK chủ đề VL
    • 2.2.3. Quy trình tổ chức HĐNK chủ đề VL
  • 2.3. Xây dựng và sử dụng TBTN thực tập VL
    • 2.3.1. Chức năng và hiệu quả giáo dục của TBTN thực tập VL
    • 2.3.2. Các yêu cầu đối với TBTN thực tập VL
    • 2.3.3. Quy trình xây dựng và quy trình sử dụng TBTN thực tập VL
  • 2.4. Điều tra thực tiễn DH chương “Điện tích – Điện trường” (VL 11)
    • 2.4.1. Mục tiêu cần đạt được trong DH chương “Điện tích – Điện trường”
    • 2.4.2. Mục đích, phương pháp điều tra và đối tượng được điều tra
    • 2.4.3. Kết quả điều tra
    • 2.4.4. Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả DH Chương “Điện tích- Điện trường”

• Chương 3. QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHỦ ĐỀ “XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ THIẾT BỊ ĐỂ TIẾN HÀNH CÁC THÍ NGHIỆM TĨNH ĐIỆN”

  • 3.1. Lựa chọn và đặt tên chủ đề
  • 3.2. Lập kế hoạch tổ chức HĐNK chủ đề
    • 3.2.1. Mục tiêu chung của HĐNK chủ đề
    • 3.2.2. Nội dụng của HĐNK và các nhiệm vụ của HS trong HĐNK chủ đề
    • 3.2.3. Tiến trình DH từng nội dung của HĐNK chủ đề
      • 3.2.3.1. Tiến trình DH nội dung1: Sử dụng TBTN “Cân xoắn” để kiểm nghiệm nội dung định luật Cu-lông.
      • 3.2.3.2. Tiến trình DH nội dung 2: Nghiên cứu UDKT “MPTĐ Van De Graaff” và sử dụng MPTĐ này để tiến hành 5 TN tĩnh điện.
    • 3.2.4. Dự kiến nội dung và thời gian của các giai đoạn HĐNK chủ đề

• Chương 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

  • 4.1. Mục đích, đối tượng và phương pháp TNSP
    • 4.1.1. Mục đích TNSP
    • 4.1.2. Đối tượng và phương pháp TNSP
    • 4.1.3. Thời gian, địa điểm và công tác chuẩn bị TNSP
  • 4.2. Phân tích, đánh giá kết quả TNSP
    • 4.2.1. Phân tích cụ thể tính khả thi và hiệu quả bồi dưỡng NL GQVĐ của tiến trình DH từng nội dung của HĐNK chủ đề.
      • 4.2.1.1. Tiến trình DH nội dung 1: Sử dụng TBTN “Cân xoắn” để kiểm nghiệm nội dung định luật Cu-lông.
      • 4.2.1.2. Tiến trình DH nội dung 2: Nghiên cứu UDKT “MPTĐ Van De Graaff"
    • 4.2.2. Đánh giá tính khả thi của quy trình tổ chức HĐNK chủ đề
    • 4.2.3. Đánh giá hiệu quả bồi dưỡng NL GQVĐ của HS trong HĐNK chủ đề
      • 4.2.3.1 Lượng hóa các mức độ đạt được của từng hành vi GQVĐ
      • 4.2.3.2. Đánh giá sự phát triển NL GQVĐ của HS

• KẾT LUẬN CHUNG VÀ KIẾN NGHỊ