THỰC TRẠNG KHÁNG KHÁNG SINH NHÓM BETALACTAM PHỔ RỘNG CỦA VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT Ở NGƯỜI KHỎE MẠNH TẠI MỘT XÃ, TỈNH HÀ NAM
Y tế công cộng (Mã số: 62.72.03.01)
Luận án "THỰC TRẠNG KHÁNG KHÁNG SINH NHÓM BETALACTAM PHỔ RỘNG CỦA VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT Ở NGƯỜI KHỎE MẠNH TẠI MỘT XÃ, TỈNH HÀ NAM" của Trần Đắc Tiến, chuyên ngành Y tế công cộng, được thực hiện nhằm giải quyết vấn đề kháng kháng sinh (KKS) – một mối đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và động vật trong thế kỷ 21. Tổ chức Y tế thế giới đã cảnh báo về tình trạng này, dự đoán gây ra khoảng 10 triệu trường hợp tử vong hàng năm vào năm 2050. KKS không chỉ là vấn đề cấp bách tại bệnh viện mà còn ở cộng đồng do việc lạm dụng kháng sinh.
Nghiên cứu tập trung vào họ vi khuẩn đường ruột Enterobacteriaceae, vốn có khả năng kháng mạnh kháng sinh, đặc biệt là nhóm β-lactam phổ rộng do sinh enzyme ESBL. Kháng sinh nhóm β-lactam phổ rộng, bao gồm cephalosporin, là loại được sử dụng rộng rãi nhất. Tại Việt Nam, hệ thống giám sát KKS tại cộng đồng còn chưa đầy đủ, và các nghiên cứu chuyên sâu về thực trạng KKS nhóm β-lactam phổ rộng ở người khỏe mạnh còn hạn chế.
Đề tài có ba mục tiêu chính: (1) Mô tả thực trạng người khỏe mạnh mang vi khuẩn đường ruột KKS nhóm β-lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, Hà Nam năm 2015; (2) Phân tích các yếu tố liên quan đến tình trạng này; và (3) Xác định đặc điểm sinh học phân tử của vi khuẩn phân lập được.
Kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng người khỏe mạnh mang vi khuẩn đường ruột KKS nhóm β-lactam phổ rộng tại cộng đồng xã Thanh Hà ở mức rất cao (87,5%), trong đó kháng kháng sinh cephalosporin thế hệ 3 chiếm 37,0%. Tính kháng kháng sinh của vi khuẩn đối với ampicillin và cephalothin là 100%, cefuraxim là 98,7%, ciprofloxacin là 68,5%, ceftazidim là 30,65%, trong khi imipenem vẫn còn nhạy cảm cao (98,3%). Tình trạng phân bố KKS không có sự khác biệt đáng kể theo giới tính, nhóm tuổi và nghề nghiệp.
Các yếu tố liên quan làm tăng nguy cơ mang vi khuẩn đường ruột KKS nhóm β-lactam phổ rộng bao gồm tiền sử sử dụng kháng sinh trong 6 tháng qua, tình trạng hộ gia đình có nuôi gia súc và việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi. Yếu tố nghề nghiệp là nông dân cũng liên quan đến tình trạng mang VKĐR KKS nhóm cephalosporin thế hệ 3. Tất cả các chủng VKĐR KKS nhóm β-lactam phổ rộng phân lập từ phân người khỏe mạnh là E. coli. Các gen mã hóa kháng kháng sinh như TEM (chiếm tỷ lệ cao nhất ở mẫu người, nước, thức ăn) và CTX-M (chiếm tỷ lệ cao nhất ở mẫu động vật), OXA, SHV cũng được phát hiện. Nghiên cứu cũng xác định được 14 nhóm kiểu gen, với nhóm V phổ biến nhất, cho thấy có sự liên quan về kiểu gen giữa các chủng VKĐR KKS nhóm cephalosporin thế hệ 3 từ mẫu người, động vật và môi trường, gợi ý khả năng lan truyền trong cộng đồng.
Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng, góp phần xây dựng chiến lược giám sát, can thiệp và tuyên truyền phòng chống KKS tại cộng đồng, đặc biệt là đối với vi khuẩn đường ruột và chủng E. coli kháng kháng sinh.