Luận án Về sự biến đổi của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam

Tên luận án:

VỀ SỰ BIẾN ĐỔI CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM

Ngành:

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Về sự biến đổi của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam" nghiên cứu sự vận động, biến đổi của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam từ năm 1986 đến nay, tập trung vào kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể. Đề tài xuất phát từ nhận định quy luật "quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất" có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước đổi mới, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa được xác lập nôn nóng, kìm hãm lực lượng sản xuất, gây khủng hoảng kinh tế - xã hội. Giai đoạn đổi mới đã điều chỉnh quan hệ sản xuất, phát triển đa dạng các loại hình, tạo bước ngoặt cơ bản, nhưng vẫn còn yếu kém, bất cập.

Mục tiêu của luận án là phân tích lý luận và thực trạng sự biến đổi này, từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm phát huy những biến đổi tích cực, hạn chế tiêu cực, thúc đẩy sản xuất phát triển. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: hệ thống hóa lý luận cơ bản về quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa và các nhân tố tác động (lực lượng sản xuất, kiến trúc thượng tầng, toàn cầu hóa, các quan hệ sản xuất khác); phân tích thực trạng biến đổi của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong kinh tế nhà nước (doanh nghiệp nhà nước) và kinh tế tập thể (hợp tác xã); và đề xuất các phương hướng, giải pháp.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, quá trình đổi mới đã chứng kiến sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Quan hệ sở hữu được đa dạng hóa, thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, tập trung vào các ngành then chốt. Quan hệ tổ chức, quản lý chuyển sang hạch toán xã hội chủ nghĩa, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước theo hướng giảm số lượng, tăng chất lượng, hình thành các tập đoàn kinh tế. Quan hệ phân phối chuyển từ bình quân sang trả lương theo năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế. Kinh tế tập thể cũng trải qua quá trình chuyển đổi mô hình, số lượng hợp tác xã giảm mạnh giai đoạn đầu nhưng sau đó tăng trở lại với doanh thu tăng trưởng.

Tuy nhiên, bên cạnh những biến đổi tích cực, luận án cũng chỉ ra các mặt hạn chế như: hiệu quả doanh nghiệp nhà nước thấp, thua lỗ, quản lý còn ảnh hưởng tư duy bao cấp, cơ chế xin-cho, phân phối chưa thực sự tuân thủ nguyên tắc lao động, tham nhũng; kinh tế tập thể còn chiếm tỷ trọng nhỏ, chưa thu hút đông đảo hộ kinh doanh cá thể. Để khắc phục, luận án đề xuất các phương hướng và giải pháp đồng bộ về sở hữu (xác định rõ chủ sở hữu, giảm sở hữu nhà nước ở lĩnh vực không thiết yếu, đẩy mạnh cổ phần hóa, tăng cường liên kết), tổ chức quản lý (xóa bỏ bao cấp, phân định rõ loại hình doanh nghiệp, chức năng quản lý, xây dựng đội ngũ quản trị giỏi), phân phối (tuân thủ nguyên tắc theo lao động, đa dạng hóa hình thức), và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

  • 1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM
  • 1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG SỰ BIẾN ĐỔI CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM
  • 1.3. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM
  • 1.4. KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC GIẢI QUYẾT
    • 1.4.1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài
    • 1.4.2. Những vấn đề đặt ra, tác giả cần tiếp tục nghiên cứu

• Chương 2: QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

  • 2.1. QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ VAI TRÒ CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM
    • 2.1.1. Quan niệm về quan hệ sản xuất và quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa
      • 2.1.1.1. Quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan hệ sản xuất
      • 2.1.1.2. Quan niệm về quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa của các nhà kinh điển Mác - Lênin và một số Đảng cộng sản
    • 2.1.2. Vai trò của quan hệ sản xuất chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam
      • 2.1.2.1. Vai trò của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới
      • 2.1.2.2. Vai trò của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa đối với việc củng cố, hoàn thiện kiến trúc thượng tầng và định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới
  • 2.2. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ BIẾN ĐỔI CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI
    • 2.2.1. Lực lượng sản xuất
    • 2.2.2. Kiến trúc thượng tầng
    • 2.2.3. Toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực
    • 2.2.4. Các quan hệ sản xuất khác

• Chương 3: THỰC TRẠNG SỰ BIẾN ĐỔI CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

  • 3.1. THỰC TRẠNG SỰ BIẾN ĐỔI CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM
    • 3.1.1. Thực trạng sự biến đổi của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa thể hiện ở kinh tế nhà nước
    • 3.1.2. Thực trang sự biến đổi của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa thể hiện ở kinh tế tập thể
  • 3.2. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

• Chương 4: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ PHÁT HUY NHỮNG BIẾN ĐỔI TÍCH CỰC, HẠN CHẾ NHỮNG BIẾN ĐỔI TIÊU CỰC CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.1. PHƯƠNG HƯỚNG CHỦ YẾU ĐỂ PHÁT HUY NHỮNG BIẾN ĐỔI TÍCH CỰC, HẠN CHẾ NHỮNG BIẾN ĐỔI TIÊU CỰC CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
    • 4.1.1. Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, năng lực quản lý của Nhà nước trong quá trình phát triển quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới
    • 4.1.2. Phát triển quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trên cơ sở vận dụng sáng tạo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất
  • 4.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ PHÁT HUY NHỮNG BIẾN ĐỔI TÍCH CỰC, HẠN CHẾ NHỮNG BIẾN ĐỔI TIÊU CỰC CỦA QUAN HỆ SẢN XUẤT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
    • 4.2.1. Giải pháp về sở hữu
    • 4.2.2. Giải pháp về tổ chức, quản lý
    • 4.2.3. Giải pháp về phân phối sản phẩm
    • 4.2.4. Hoàn thiện hệ thống pháp luật tạo môi trường pháp lý phù hợp để phát huy tính năng động của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa