Luận án Rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán

Tên luận án:

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG SIÊU NHẬN THỨC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC HỌC PHẦN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán (Mã số: 9.14.01.11)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán" của Hoàng Thị Ngà tập trung giải quyết nhu cầu cấp thiết trong đổi mới giáo dục đại học, đặc biệt là việc chuyển đổi cách thức dạy học từ chỉ chú trọng "cái gì" sang "như thế nào". Kĩ năng siêu nhận thức (SNT) được xác định là nhân tố cốt lõi giúp sinh viên sư phạm, đặc biệt là ngành Giáo dục Tiểu học, định hướng, lập kế hoạch, tự đánh giá và điều chỉnh quá trình học tập một cách khoa học, đồng thời phát triển tư duy logic và chiến lược.

Mục đích nghiên cứu là xác định các kĩ năng SNT cần thiết, vai trò và ý nghĩa của chúng đối với sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học. Trên cơ sở đó, luận án xây dựng quy trình và đề xuất mô hình tổ chức các hoạt động, thiết kế các hoạt động dạy học cụ thể để rèn luyện kĩ năng SNT thông qua các học phần về Phương pháp dạy học Toán. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong việc rèn luyện kĩ năng SNT cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học trong các học phần này.

Giả thuyết khoa học đặt ra là nếu xác định được các kĩ năng SNT cần thiết và xây dựng được quy trình, mô hình tổ chức hoạt động phù hợp, thì có thể rèn luyện kĩ năng SNT cho sinh viên, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học các học phần Phương pháp dạy học Toán và kĩ năng nghề.

Luận án đã tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về SNT, xác định các kĩ năng SNT cơ bản cần rèn luyện như giám sát sự hiểu biết, lập kế hoạch, theo dõi-điều chỉnh và đánh giá. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích thực trạng rèn luyện kĩ năng SNT cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học hiện nay, chỉ ra rằng nhiều giảng viên chưa hiểu rõ về thuật ngữ SNT và các hoạt động rèn luyện còn đơn giản, chưa hiệu quả. Mức độ kĩ năng SNT của sinh viên được khảo sát ở mức trung bình, tiệm cận mức thấp.

Để khắc phục thực trạng này, luận án đề xuất mô hình tổ chức hoạt động (MOATMS) gồm 7 thành phần: Phản ánh kiến thức, phân tích vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, kiểm tra kết quả, đối chiếu giải pháp của giảng viên và của bạn, đánh giá quá trình học tập. Mô hình này được vận dụng kết hợp với các kĩ thuật dạy học như K-W-L, sơ đồ tư duy, nói to suy nghĩ, tự đặt câu hỏi và dự án giảng dạy chiến lược.

Kết quả thực nghiệm sư phạm tại các trường đại học cho thấy quy trình và mô hình MOATMS có tính khả thi và hiệu quả, giúp sinh viên hình thành và phát triển kĩ năng SNT, nâng cao hiệu quả tiếp thu tri thức lý thuyết môn học và kĩ năng SNT. Điều này khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa kĩ năng SNT và khả năng nhận thức, góp phần đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo ngành Giáo dục Tiểu học.

Mục lục chi tiết:

MỞ ĐẦU

• 1. Lí do chọn đề tài
  • 1.1. Yêu cầu của xã hội đối với việc đổi mới giáo dục đại học
  • 1.2. Yêu cầu chuyển đổi cách thức dạy học và vai trò của kĩ năng siêu nhận thức trong việc học tập
  • 1.3. Yêu cầu rèn luyện kĩ năng dạy học cho sinh viên sư phạm
  • 1.4. Vai trò của việc rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức trong các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 1.5. Thực tiễn nghiên cứu việc rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Giả thuyết khoa học
• 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 7. Những đóng góp của luận án
  • 7.1. Về mặt lí luận
  • 7.2. Về mặt thực tiễn
• 8. Những luận điểm đưa ra bảo vệ
• 9. Cấu trúc của luận án

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
  • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
  • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Khái quát về siêu nhận thức
  • 1.2.1. Quan niệm về siêu nhận thức
  • 1.2.2. Phân biệt nhận thức và siêu nhận thức
  • 1.2.3. Các thành phần của siêu nhận thức
  • 1.2.4. Đánh giá siêu nhận thức
    • 1.2.4.1. Một số phương pháp, kĩ thuật đánh giá định tính
    • 1.2.4.2. Một số phương pháp đánh giá định lượng
  • 1.2.5. Siêu nhận thức và việc dạy siêu nhận thức
  • 1.2.6. Chiến lược siêu nhận thức
    • 1.2.6.1. Khái niệm
    • 1.2.6.2. Một số chiến lược siêu nhận thức
• 1.3. Quan niệm về kĩ năng siêu nhận thức
  • 1.3.1. Khái niệm kĩ năng
  • 1.3.2. Khái niệm kĩ năng siêu nhận thức
• 1.4. Kĩ năng siêu nhận thức của sinh viên
  • 1.4.1. Một số kĩ năng siêu nhận thức cơ bản cần rèn luyện cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học
    • 1.4.1.1. Cơ sở lí luận và thực tiễn
    • 1.4.1.2. Phân tích một số kĩ năng siêu nhận thức cơ bản cần rèn luyện cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học
  • 1.4.2. Biểu hiện của sinh viên có kĩ năng siêu nhận thức
  • 1.4.3. Phân tích một số đặc điểm đặc thù của sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học với sự cần thiết và cơ hội phát triển kĩ năng siêu nhận thức
  • 1.4.4. Vai trò của kĩ năng siêu nhận thức đối với sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học
• 1.5. Đánh giá kĩ năng siêu nhận thức
  • 1.5.1. Phương pháp đánh giá
  • 1.5.2. Công cụ đánh giá
    • 1.5.2.1. Bảng khảo sát
    • 1.5.2.2. Thang điểm đánh giá
• 1.6. Phân tích các học phần về Phương pháp dạy học Toán trong chương trình khung đào tạo giáo viên tiểu học với khả năng rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên
  • 1.6.1. Mục đích của các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 1.6.2. Nhiệm vụ của các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 1.6.3. Nhận xét về chương trình các học phần Phương pháp dạy học toán ở một số trường đào tạo ngành Giáo dục Tiểu học và khả năng rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên
• 1.7. Thực trạng rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
• 1.8. Kết luận chương 1

CHƯƠNG 2. XÂY DỰNG QUY TRÌNH VÀ ĐỀ XUẤT MÔ HÌNHTỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN KĨ NĂNG SIÊU NHẬN THỨC CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN

• 2.1. Một số định hướng xây dựng quy trình và đề xuất mô hình tổ chức hoạt động rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 2.1.1. Định hướng 1:
  • 2.1.2. Định hướng 2:
  • 2.1.3. Định hướng 3:
  • 2.1.4. Định hướng 4:
  • 2.1.5. Định hướng 5:
• 2.2. Xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 2.2.1. Căn cứ khoa học
  • 2.2.2. Quy trình rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
• 2.3. Đề xuất mô hình tổ chức hoạt động và thiết kế các hoạt động rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 2.3.1. Đề xuất mô hình tổ chức hoạt động rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
    • 2.3.1.1. Căn cứ khoa học
    • 2.3.1.2. Mô hình tổ chức hoạt động rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học trong dạy học các học phần về Phương pháp dạy học Toán
  • 2.3.2. Vận dụng MOATMS kết hợp với các kĩ thuật, phương pháp dạy học mang tính "siêu nhận thức"
    • 2.3.2.1. Kĩ thuật K - W - L
    • 2.3.2.2. Sơ đồ tư duy
    • 2.3.2.3. Kĩ thuật nói to suy nghĩ (Thinking - aloud)
    • 2.3.2.4. Kĩ thuật tự đặt câu hỏi
    • 2.3.3.5. Dự án giảng day chiến lược (Teaching Strategy Project)
    • 2.3.2.6. Mô hình học tập phân cấp nhiệm vụ
  • 2.3.3. Vận dụng MOATMS thiết kế hoạt động dạy học trong các học phần về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
    • 2.3.3.1.Vận dụng MOATMS thiết kế các hoạt động giảng dạy lí thuyết
    • 2.3.3.2. Vận dụng MOATMS thiết kế các hoạt động dạy giải bài tập
    • 2.3.3.3. Vận dụng MOATMS thiết kế các hoạt động thực hành
• 2.4. Điều kiện tổ chức các hoạt động vận dụng MOATMS trong các học phần Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
  • 2.4.1. Điều kiện về phía giảng viên
  • 2.4.2. Điều kiện về phía sinh viên
  • 2.4.3. Điều kiện về chương trình đào tạo
  • 2.4.4. Điều kiện về cơ sở vật chất
  • 2.4.5. Điều kiện về phía Nhà trường và Khoa chuyên môn
• 2.5. Kết luận chương 2

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm
  • 3.3.1. Đối tượng thực nghiệm
  • 3.3.2. Tiến trình thực nghiệm
  • 3.3.3. Phương thức và tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm
  • 3.4.1. Phân tích định tính kết quả thực nghiệm
  • 3.4.2. Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm
    • 3.4.2.1. Phân tích chất lượng SV trước khi tiến hành thực nghiệm
    • 3.4.2.2. Phân tích kết quả sau thực nghiệm
    • 3.4.2.3. Phân tích hệ số tương quan Pearson (r) của kết quả kiểm tra nhận thức và kết quả khảo sát kĩ năng siêu nhận thức
  • 3.4.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu trường hợp
• 3.5. Kết luận chương 3

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

• Kết luận
  • Về mặt lí luận:
  • Về mặt thực tiễn
• Kiến nghị