Luận án Quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay

Tên luận án:

QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành:

Luật hiến pháp và luật hành chính

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay" là một công trình nghiên cứu sâu rộng trong lĩnh vực luật hiến pháp và luật hành chính, được thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội. Đề tài tập trung giải quyết tính cấp thiết của việc phát huy quyền giám sát của công dân (QGSCCD) trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền, kiến tạo, liêm chính, hội nhập quốc tế, nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập còn tồn tại.

Mục đích chính của luận án là đề xuất các giải pháp toàn diện để bảo đảm QGSCCD ở Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ: đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu; làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về QGSCCD, bao gồm khái niệm, đặc điểm, vai trò, đối tượng, nội dung và các yếu tố bảo đảm; phân tích, đánh giá thực trạng QGSCCD và pháp luật liên quan giai đoạn 2014-2022; từ đó, xác định các quan điểm và đề xuất giải pháp.

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, dựa trên lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quyền con người, quyền công dân. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm liên ngành, đa ngành luật học (Luật hiến pháp là trục chính), khoa học xã hội, tiếp cận dựa trên quyền (HRBA), cùng với phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, mô tả và lịch sử.

Công trình đã củng cố, hoàn thiện khái niệm QGSCCD, nhận diện phạm vi, đối tượng, nội dung, chỉ ra các yếu tố bảo đảm và nghiên cứu toàn diện thực trạng. Kết quả nghiên cứu cho thấy QGSCCD là một quyền cơ bản, có vai trò quan trọng trong kiểm soát quyền lực nhà nước và thực hiện dân chủ, đã có nhiều chuyển biến tích cực về pháp luật và thực tiễn. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế cả về pháp luật, tổ chức thực hiện và nhận thức.

Các giải pháp đề xuất nhằm bảo đảm QGSCCD được trình bày một cách đồng bộ, nhất quán và toàn diện. Trọng tâm là hoàn thiện hệ thống pháp luật về QGSCCD (cả nội dung và hình thức), nâng cao năng lực thực hiện QGSCCD của công dân (từ nhận thức, hiểu biết đến kỹ năng và ý thức trách nhiệm), đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức. Việc thay đổi nhận thức xã hội và quyết tâm chính trị mạnh mẽ là yếu tố then chốt để thực hiện hiệu quả QGSCCD, góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền dân chủ, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
  • 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
  • 5. Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án
  • 6. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án
  • 7. Kết cấu của luận án

• CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Các nghiên cứu trong nước và nước ngoài về quyền giám sát của công dân
    • 1.1.1. Các nghiên cứu về lý luận quyền giám sát của công dân
    • 1.1.2. Các nghiên cứu về thực trạng quyền giám sát của công dân ở Việt Nam
    • 1.1.3. Các nghiên cứu các giải pháp bảo đảm quyền giám sát của công dân ở Việt Nam
  • 1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài về quyền giám sát của công dân
    • 1.2.1. Đánh giá tổng quát
    • 1.2.2. Những vấn đề liên quan đến chủ đề Luận án nhưng chưa được giải quyết thấu đáo hoặc chưa được đặt ra trong các công trình nghiên cứu đã công bố
  • 1.3. Cơ sở lý thuyết và hướng tiếp cận của luận án
    • 1.3.1. Cơ sở lý thuyết
      • 1.3.1.1. Một số lý thuyết sử dụng
      • 1.3.1.2. Khung phân tích để làm rõ cơ sở lý thuyết
    • 1.3.2. Hướng tiếp cận của luận án
  • Tiểu kết Chương 1

• CHƯƠNG 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN

  • 2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò và các mối quan hệ quyền giám sát của công dân
    • 2.1.1. Khái niệm quyền giám sát
    • 2.1.2. Khái niệm quyền giám sát của công dân
    • 2.1.3. Vai trò quyền giám sát của công dân
    • 2.1.4. Mối quan hệ giữa quyền giám sát và một số quyền chính trị cơ bản của công dân
  • 2.2. Đối tượng và nội dung quyền giám sát của công dân
    • 2.2.1. Đối tượng quyền giám sát của công dân
      • 2.2.1.1. Giám sát hoạt động xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật trong quản lý hành chính nhà nước
      • 2.2.1.2. Giám sát hoạt động tổ chức thực thi chính sách, pháp luật trong quản lý hành chính nhà nước
      • 2.2.1.3. Giám sát hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật
    • 2.2.2. Nội dung quyền giám sát của công dân
      • 2.2.2.1. Quyền theo dõi, xem xét, đánh giá việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của các chủ thể chịu sự giám sát
      • 2.2.2.2. Quyền yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát
  • 2.3. Các điều kiện bảo đảm thực thi quyền giám sát của công dân
    • 2.3.1. Các điều kiện chung bảo đảm thực thi quyền giám sát của công dân
      • 2.3.1.1. Bảo đảm về chính trị
      • 2.3.1.2. Bảo đảm về kinh tế
      • 2.3.1.3. Bảo đảm về nhận thức
      • 2.3.1.4. Bảo đảm về xã hội
    • 2.3.2. Bảo đảm về pháp lý thực thi quyền giám sát của công dân
  • Tiểu kết Chương 2

• CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 3.1. Pháp luật về quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay
    • 3.1.1. Khái quát sự hình thành và phát triển pháp luật về quyền giám sát của công dân ở Việt Nam
      • 3.1.1.1. Pháp luật về quyền giám sát của công dân giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1992
      • 3.1.1.2. Pháp luật về quyền giám sát của công dân giai đoạn từ năm 1992 đến nay
    • 3.1.2. Quy định pháp luật hiện hành về quyền giám sát của công dân
      • 3.1.2.1. Quy định về quyền theo dõi, xem xét, đánh giá việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của các chủ thể chịu sự giám sát
      • 3.1.2.2. Quy định về quyền yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát
  • 3.2. Thực trạng thực thi quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay
    • 3.2.1. Thực thi quyền theo dõi, xem xét, đánh giá việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của các chủ thể chịu sự giám sát
      • 3.2.1.1. Về hoạt động tiếp cận thông tin của công dân
      • 3.2.1.2. Về hoạt động tự do ngôn luận, tự do báo chí của công dân
      • 3.2.1.3. Về hoạt động thực hiện dân chủ ở cơ sở của công dân
    • 3.2.2. Thực thi quyền yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát
      • 3.2.2.1. Về hoạt động kiến nghị, phản ánh của công dân
      • 3.2.2.2. Về hoạt động khiếu nại, tố cáo của công dân
  • 3.3. Đánh giá chung thực trạng quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay
    • 3.3.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
      • 3.3.1.1. Những kết quả đạt được về pháp luật
      • 3.3.1.2. Những kết quả đạt được về thực hiện quyền giám sát của công dân
      • 3.3.1.3. Nguyên nhân của những kết quả
    • 3.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
      • 3.3.2.1. Những hạn chế
      • 3.3.2.2. Nguyên nhân của hạn chế
  • Tiểu kết Chương 3

• CHƯƠNG 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN GIÁM SÁT CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.1. Quan điểm về bảo đảm quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay
    • 4.1.1. Bảo đảm quyền giám sát của công dân trên cơ sở tiếp tục thể chế hóa đường lối của Đảng, kế thừa pháp luật trong nước, tiếp thu những giá trị chọn lọc về quyền giám sát của công dân trên thế giới
    • 4.1.2. Bảo đảm quyền giám sát của công dân phải gắn với công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình
    • 4.1.3. Bảo đảm quyền giám sát của công dân phải xác định giới hạn quyền giám sát, gắn quyền giám sát với bảo đảm kỷ cương, pháp chế và đề cao văn hoá giám sát
    • 4.1.4. Bảo đảm quyền giám sát của công dân phải đặt trong tổng thể tôn trọng, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; gắn quyền giám sát của công dân với quyền giám sát của các chủ thể khác
    • 4.1.5. Bảo đảm quyền giám sát của công dân phải phù hợp với xu thế chuyển đổi
  • 4.2. Giải pháp bảo đảm quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay
    • 4.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền giám sát của công dân ở Việt Nam hiện nay
      • 4.2.1.1. Hoàn thiện nội dung pháp luật về quyền giám sát của công dân
      • 4.2.1.2. Hoàn thiện hình thức pháp luật về quyền giám sát của công dân
    • 4.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực thực hiện quyền giám sát của công dân
      • 4.2.2.1. Nâng cao trình độ dân trí, hiểu biết pháp luật của công dân; thay đổi, nâng cao nhận thức, tính tích cực chính trị của công dân về quyền giám sát
      • 4.2.2.2. Nâng cao kỹ năng giám sát của công dân
      • 4.2.2.3. Củng cố niềm tin của công dân trong việc thực hiện quyền giám sát
    • 4.2.3. Nhóm giải pháp bảo đảm quyền giám sát của công dân từ phía cơ quan nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức
      • 4.2.3.1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức bảo đảm quyền giám sát của công dân
      • 4.2.3.2. Nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức
      • 4.2.3.3. Thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng bảo vệ bí mật nhà nước hạn chế quyền giám sát của công dân
      • 4.2.3.4. Nâng cao trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
  • Tiểu kết Chương 4

• KẾT LUẬN