QUYỀN ĐƯỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
Luật Hình sự và tố tụng hình sự
Luận án "Quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam" là một công trình nghiên cứu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Về lý luận, thuật ngữ "xét xử công bằng" theo Điều 25 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 chưa được giải thích thống nhất và vẫn là một khái niệm mới ở Việt Nam, chưa được các nhà nghiên cứu bàn sâu. Về thực tiễn, quyền này chưa được chú ý và bảo đảm thực hiện đầy đủ, dẫn đến tình trạng án oan, sai, và nhiều bản án bị kháng cáo, kháng nghị mà một trong những nguyên nhân là xét xử chưa bảo đảm công bằng.
Mục đích nghiên cứu của luận án nhằm góp phần hoàn thiện lý luận về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong pháp luật TTHS Việt Nam, đồng thời đánh giá thực tiễn và kiến nghị các giải pháp để bảo đảm thực hiện quyền này. Đối tượng nghiên cứu bao gồm quan điểm lý luận, pháp luật quốc tế, quy định pháp luật TTHS Việt Nam và thực tiễn thực hiện quyền được xét xử công bằng. Phạm vi nội dung tập trung vào các quyền cơ bản, tối thiểu của người bị buộc tội như được xét xử bởi Tòa án độc lập, vô tư, công khai; bình đẳng trước pháp luật và Tòa án; tranh tụng công bằng; bào chữa; suy đoán vô tội; xét xử kịp thời; và quyền kháng cáo bản án, quyết định sơ thẩm. Thời gian khảo sát thực tiễn từ năm 2015 đến năm 2020.
Luận án được kết cấu gồm ba chương chính. Chương 1 trình bày những vấn đề lý luận về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự, bao gồm khái niệm, cơ sở và nội dung của quyền này. Chương 2 đi sâu vào quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về quyền được xét xử công bằng, phân tích các quyền cụ thể như được xét xử bởi Thẩm phán độc lập, vô tư, có thẩm quyền; xét xử kịp thời và công khai; bình đẳng trước pháp luật và Tòa án; suy đoán vô tội; quyền tự bào chữa; quyền kháng cáo; và quyền được hỗ trợ phiên dịch. Chương 3 đánh giá thực tiễn thực hiện quyền được xét xử công bằng tại Việt Nam, chỉ ra những hạn chế và đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện quyền này một cách hiệu quả.
Các đóng góp mới của luận án bao gồm việc cung cấp vấn đề lý luận mới về quyền xét xử công bằng dựa trên các văn bản pháp lý quốc tế, nghiên cứu lịch sử và so sánh để làm rõ bản chất và phạm vi của quyền, đánh giá thực tiễn chi tiết và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật TTHS, hướng dẫn và triển khai áp dụng pháp luật. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lý luận trong việc bổ sung, hoàn thiện lý luận về quyền này và giá trị thực tiễn làm tài liệu tham khảo cho lập pháp, người tiến hành tố tụng, luật sư và người bị buộc tội.