QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
KINH TẾ CHÍNH TRỊ
Luận án "Quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam" của Đỗ Thị Nga, thuộc ngành Kinh tế chính trị, được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2023. Luận án nghiên cứu về sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam, với doanh thu bán lẻ đạt 16,4 tỷ USD vào năm 2022 và tốc độ tăng trưởng trên 20%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia hàng đầu về TMĐT. Mặc dù mang lại nhiều lợi ích cho các bên tham gia và nền kinh tế - xã hội, TMĐT cũng phát sinh các mâu thuẫn, xung đột về lợi ích, bao gồm vi phạm hàng giả, hàng cấm, gian lận thương mại, rủi ro bảo mật thông tin và trốn thuế, gây cản trở cho sự phát triển bền vững.
Mục tiêu của luận án là làm rõ lý luận về quan hệ lợi ích (QHLI) trong lĩnh vực TMĐT, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm đảm bảo hài hòa QHLI tại Việt Nam. Luận án đã hệ thống hóa và bổ sung khung khổ lý luận về QHLI trong TMĐT, làm rõ nội hàm, đặc điểm, vai trò của các chủ thể chính (doanh nghiệp, bên cung cấp dịch vụ TMĐT, người tiêu dùng và Nhà nước) cũng như các mối QHLI cơ bản giữa họ. Bên cạnh đó, luận án xác định các nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá QHLI trong lĩnh vực này, đồng thời đúc rút kinh nghiệm quốc tế.
Phân tích thực trạng QHLI trong TMĐT ở Việt Nam giai đoạn 2017-2022, luận án chỉ ra những kết quả đạt được (các chủ thể đạt được lợi ích, sự gắn kết và thúc đẩy tăng trưởng) nhưng cũng thẳng thắn chỉ rõ các hạn chế và xung đột (doanh nghiệp chạy theo lợi nhuận, hỗ trợ của Nhà nước chưa đầy đủ, tranh chấp, thiếu liên kết chặt chẽ). Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hai nhóm giải pháp đến năm 2030: một là, nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước thông qua hoàn thiện hệ thống pháp luật, đẩy mạnh tuyên truyền, quản lý thuế, tăng cường giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp; hai là, các giải pháp đối với các chủ thể khác như doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm, chất lượng dịch vụ; người tiêu dùng nâng cao kiến thức, ý thức; và các sàn TMĐT tăng cường bảo vệ quyền lợi người dùng và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Luận án cũng thừa nhận những hạn chế và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo về QHLI ở các khía cạnh xã hội, môi trường, chính trị.