Luận án Phát triển năng lực hợp tác của học sinh qua sử dụng thí nghiệm trong dạy học nhóm một số kiến thức phần Từ trường và Cảm ứng điện từ Vật lí Trung học phổ thông

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CỦA HỌC SINH QUA SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC NHÓM MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN TỪ TRƯỜNG VÀ CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ VẬT LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Ngành:

Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung giải quyết vấn đề phát triển năng lực hợp tác (NLHT) của học sinh thông qua việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học nhóm, đặc biệt là trong các kiến thức thuộc phần "Từ trường" và "Cảm ứng điện từ" của môn Vật lí Trung học phổ thông. Đề tài được đặt ra trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học, phù hợp với xu thế hội nhập và toàn cầu hóa.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đề xuất một quy trình dạy học nhằm phát triển NLHT, đồng thời thiết kế các tiến trình dạy học cụ thể áp dụng quy trình này. Giả thuyết khoa học cho rằng việc vận dụng quy trình tổ chức dạy học theo hướng phát triển NLHT cho học sinh qua dạy học nhóm có sử dụng thí nghiệm sẽ góp phần nâng cao năng lực này. NLHT được định nghĩa là khả năng tổ chức, quản lí nhóm, thực hiện các hoạt động nhóm kết hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ và động cơ để hoàn thành công việc hiệu quả, bao gồm các năng lực thành tố như tổ chức nhóm, lập kế hoạch, làm việc cá nhân trong nhóm, làm việc nhóm, lắng nghe và đóng góp ý kiến, giải quyết mâu thuẫn, thuyết trình, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau.

Những đóng góp mới của đề tài bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lí luận về NLHT, đề xuất quy trình tổ chức dạy học nhóm với thí nghiệm, xây dựng các biện pháp hiệu quả, phân tích thực trạng dạy học, khai thác thí nghiệm và thiết kế tiến trình dạy học cụ thể. Kết quả thực nghiệm sư phạm hai vòng tại các trường THPT ở Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của quy trình, cho thấy học sinh tích cực hơn, NLHT được nâng cao và chất lượng học tập được cải thiện rõ rệt so với phương pháp truyền thống. Luận án kết luận rằng giả thuyết khoa học đã được kiểm chứng và các kết quả nghiên cứu có thể vận dụng vào thực tiễn giảng dạy Vật lí ở các trường THPT.

Mục lục chi tiết:

• Phần I. Mở đầu

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục tiêu của đề tài
  • 3. Giả thuyết khoa học
  • 4. Đối tượng nghiên cứu
  • 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 6. Phương pháp nghiên cứu
    • 6.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
    • 6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
    • 6.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
  • 7. Những đóng góp mới của đề tài
    • 7.1. Về mặt lí luận
    • 7.2. Về mặt thực tiễn
  • 8. Cấu trúc của luận án

• Phần II. Nội dung

  • Chương 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

    • 1.1. Những nghiên cứu về việc phát triển năng lực và năng lực hợp tác
      • 1.1.1. Những nghiên cứu về việc phát triển năng lực và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trên thế giới
        • 1.1.1.1. Các kết quả nghiên cứu về năng lực ở nước ngoài
        • 1.1.1.2. Những nghiên cứu về việc phát triển năng lực hợp tác ở nước ngoài
      • 1.1.2. Những nghiên cứu về việc phát triển năng lực và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh ở trong nước
        • 1.1.2.1. Các nghiên cứu về việc phát triển năng lực
        • 1.1.2.2. Những nghiên cứu về việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
    • 1.2. Các nghiên cứu về sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lí
      • 1.2.1. Các nghiên cứu về sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lí trên thế giới
      • 1.2.2. Các nghiên cứu về sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lí trong nước
    • 1.3. Những nghiên cứu về tổ chức dạy học nhóm trong và ngoài nước
    • 1.4. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

  • Chương 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC NHÓM QUA SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

    • 2.1. Năng lực hợp tác
      • 2.1.1. Khái niệm năng lực
      • 2.1.2. Xác định cấu trúc của năng lực
      • 2.1.3. Hợp tác
      • 2.1.4. Năng lực hợp tác
      • 2.1.5. Tiếp cận cấu trúc của năng lực hợp tác theo các năng lực thành tố
      • 2.1.6. Cơ sở để xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác của HS trong quá trình dạy học nhóm có sử dụng TN
    • 2.2. Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học nhóm có sử dụng thí nghiệm
      • 2.2.1. Dạy học nhóm
      • 2.2.2. Một số kiểu tổ chức dạy học nhóm
        • 2.2.2.1. Nhóm đôi bạn
        • 2.2.2.2. Nhóm kim tự tháp
        • 2.2.2.3. Nhóm nhỏ
      • 2.2.3. Vai trò của thí nghiệm trong dạy học Vật lí
      • 2.2.4. Tổ chức dạy học nhóm với sự hỗ trợ của thí nghiệm Vật lí
      • 2.2.5. Các yêu cầu trong tổ chức dạy học nhóm với sự hỗ trợ của thí nghiệm Vật lí
    • 2.3. Thực trạng về việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học Vật lí
      • 2.3.1. Chọn mẫu điều tra
      • 2.3.2. Nội dung điều tra
      • 2.3.3. Kết quả điều tra
    • 2.4. Một số biện pháp phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học Vật lí với sự hỗ trợ của các loại hình TN
      • 2.4.1. Nâng cao nhận thức của HS về NLHT, đồng thời trang bị kiến thức, giáo dục HS thấy được giá trị của việc phát triển NLHT có sự hỗ trợ của các thí nghiệm tạo tình huống có vấn đề
      • 2.4.2. Kết hợp TN biểu diễn của giáo viên và TN trực diện của HS nhằm kích thích hứng thú học tập và tạo môi trường phát triển NLHT cho HS
      • 2.4.3. Tăng cường sử dụng TN trên máy vi tính trong dạy học Vật lí tạo môi trường học tập, trao đổi và hợp tác hiệu quả
      • 2.4.4. Tăng cường giao nhiệm vụ về nhà theo nhóm với các phương án thiết kế, chế tạo và tiến hành thí nghiệm
      • 2.4.5. Đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong quá trình dạy học nhóm có sử dụng các TN
    • 2.5. Quy trình tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh có sử dụng thí nghiệm theo nhóm
    • 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

  • Chương 3. TỔ CHỨC DẠY HỌC NHÓM MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN TỪ TRƯỜNG VÀ CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ QUA SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH

    • 3.1. Cấu trúc, nội dung và đặc điểm của phần “Từ trường” và “Cảm ứng điện từ”
      • 3.1.1. Cấu trúc, nội dung phần “Từ trường”
      • 3.1.2. Đặc điểm nội dung phần “Từ trường”
      • 3.1.3. Cấu trúc, nội dung phần “Cảm ứng điện từ”
      • 3.1.4. Đặc điểm nội dung phần “Cảm ứng điện từ”
    • 3.2. Thiết kế tiến trình dạy học cụ thể phần “Từ trường” và phần “Cảm ứng điện từ” Vật lí lớp 11 theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
    • 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

  • Chương 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

    • 4.1. Mục tiêu thực nghiệm sư phạm
      • 4.1.1. Mục tiêu thực nghiệm sư phạm vòng 1
      • 4.1.2. Phạm vi, đối tượng thực nghiệm sư phạm lần 1
        • 4.1.2.1. Phạm vi thực nghiệm sư phạm lần 1
        • 4.1.2.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm lần 1
      • 4.1.3. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm lần 1
      • 4.1.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm vòng 1
    • 4.2. Thực nghiệm sư phạm lần 2
      • 4.2.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm lần 2
      • 4.2.2. Phạm vi, đối tượng thực nghiệm sư phạm lần 2
        • 4.2.2.1. Phạm vi thực nghiệm sư phạm lần 2
        • 4.2.2.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm lần 2
      • 4.2.3. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm lần 2
      • 4.2.4. Phương pháp đánh giá năng lực hợp tác của học sinh
      • 4.2.5. Đánh giá định lượng năng lực hợp tác của học sinh
    • 4.3. Kết luận chương 4

• Phần III. Kết luận

• KẾT LUẬN