PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ TỪ TRƯỜNG VÀ CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ VẬT LÍ 11 QUA SỬ DỤNG PHỐI HỢP THÍ NGHIỆM VỚI PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN
Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
Luận án tập trung nghiên cứu việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ) cho học sinh trong dạy học Vật lí lớp 11, đặc biệt là các kiến thức về Từ trường và Cảm ứng điện từ, thông qua việc sử dụng phối hợp thí nghiệm (TN) và phương tiện trực quan (PTTQ). Đề tài xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo của Việt Nam theo Nghị quyết số 29/NQ-TW, nhấn mạnh việc phát triển năng lực cho học sinh, trong đó NLGQVĐ là một năng lực cốt lõi giúp học sinh thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của thế giới. Vật lí học là môn khoa học thực nghiệm, do đó việc tăng cường các thí nghiệm trong dạy học là nguyên tắc và cần thiết để thu nhận, kiểm chứng và vận dụng tri thức.
Mục tiêu chính của luận án là đề xuất quy trình tổ chức dạy học vật lí theo hướng phát triển NLGQVĐ qua việc sử dụng phối hợp TN với PTTQ, sau đó vận dụng quy trình này vào giảng dạy một số kiến thức cụ thể của Vật lí 11 nhằm phát triển NLGQVĐ cho học sinh. Các đóng góp mới của đề tài bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lí luận về dạy học theo hướng phát triển NLGQVĐ, đề xuất quy trình tổ chức dạy học hiệu quả, phối hợp một số thí nghiệm và phương tiện trực quan trong dạy học, đánh giá thực trạng dạy học và xây dựng thang đo đánh giá NLGQVĐ. Luận án đã nghiên cứu các khái niệm về năng lực, giải quyết vấn đề, NLGQVĐ, vai trò của TN và PTTQ, đồng thời đưa ra cấu trúc NLGQVĐ gồm 4 thành tố và 15 chỉ số hành vi, cùng với quy trình dạy học 7 bước và 2 quy trình chuẩn bị, tổ chức dạy học.
Kết quả thực nghiệm sư phạm, được tiến hành hai vòng tại hai trường THPT ở Thừa Thiên Huế, đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của quy trình đề xuất. Học sinh được giảng dạy theo phương pháp này đã thể hiện sự hứng thú, chủ động, tích cực hơn trong học tập, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc nhóm, tự tin giao tiếp được nâng cao rõ rệt. Qua đó, chất lượng học tập môn Vật lí của học sinh được cải thiện đáng kể, góp phần phát triển NLGQVĐ và các phẩm chất cần thiết cho các em. Giả thuyết khoa học của luận án đã được kiểm nghiệm và chứng minh là đúng đắn.