Luận án – Phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (Vận dụng qua chương trình Lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918)

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ SỰ KIỆN CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Vận dụng qua chương trình Lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918)

Ngành:

Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử (Mã số: 62.14.01.11)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông, đặc biệt vận dụng qua chương trình Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 đến 1918. Đề tài xuất phát từ thực trạng việc dạy học lịch sử hiện nay còn hạn chế trong việc giúp học sinh phát triển năng lực đánh giá sự kiện một cách khách quan, độc lập, thường nặng về thông báo và áp đặt.

Mục đích nghiên cứu là xác định nội dung, tiêu chí đánh giá năng lực này và đề xuất các biện pháp sư phạm phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Để đạt được mục tiêu này, luận án làm rõ các vấn đề lí luận về năng lực đánh giá sự kiện, khảo sát thực trạng việc phát triển năng lực này ở các trường phổ thông (tập trung ở TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ), tìm hiểu nội dung chương trình Lịch sử 2006 và 2018 liên quan đến giai đoạn nghiên cứu.

Luận án đã xây dựng được cơ sở lí luận có hệ thống về phát triển năng lực đánh giá sự kiện, phác họa thực trạng, xác định nội dung và tiêu chí đánh giá, đồng thời đề xuất các biện pháp sư phạm đã được kiểm chứng qua thực nghiệm. Các biện pháp này bao gồm hướng dẫn học sinh tìm hiểu, khám phá sự kiện thông qua sử liệu; phát hiện và giải quyết vấn đề lịch sử; vận dụng các hình thức tổ chức dạy học tích cực; và rèn luyện kĩ năng đánh giá.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển năng lực đánh giá sự kiện, góp phần làm phong phú lí luận và phương pháp dạy học Lịch sử. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp cho giáo viên lịch sử những nội dung, tiêu chí và biện pháp cụ thể, giúp nâng cao nhận thức và hiệu quả giảng dạy, đồng thời là tài liệu tham khảo giá trị cho công tác đào tạo giáo viên lịch sử.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

  • 1.1. Những nghiên cứu về sự kiện và đánh giá sự kiện trong nghiên cứu và dạy học lịch sử
    • 1.1.1. Ở nước ngoài
    • 1.1.2. Ở Việt Nam
  • 1.2. Những nghiên cứu về năng lực và phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử
    • 1.2.1. Ở nước ngoài
    • 1.2.2. Ở Việt Nam
  • 1.3. Đánh giá khái quát những nghiên cứu liên quan đến đề tài và vấn đề luận án tiếp tục giải quyết
    • 1.3.1. Đánh giá chung và những vấn đề luận án được kế thừa
    • 1.3.2. Những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết

• Chương 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ SỰ KIỆN CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

  • 2.1. Cơ sở lí luận
    • 2.1.1. Quan niệm về đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT
      • 2.1.1.1. Quan niệm về sự kiện và sự kiện lịch sử
      • 2.1.1.2. Quan niệm về đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử
    • 2.1.2. Các loại sự kiện và đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT
      • 2.1.2.1. Các loại sự kiện
      • 2.1.2.2. Đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử
    • 2.1.3. Đặc điểm của đánh giá sự kiện và các mức độ đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
      • 2.1.3.1. Đặc điểm của đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
      • 2.1.3.2. Các mức độ đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
    • 2.1.4. Những yếu tố tác động đến việc đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử
    • 2.1.5. Quan niệm về phát triển năng lực đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT
      • 2.1.5.1. Năng lực và phát triển năng lực
      • 2.1.5.2. Năng lực đánh giá sự kiện và phát triển năng lực đánh giá sự kiện
    • 2.1.6. Yêu cầu về năng lực đánh giá sự kiện của học sinh trong chương trình môn Lịch sử 2018
    • 2.1.7. Vai trò, ý nghĩa của phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
      • 2.1.7.1. Vai trò của việc phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông
      • 2.1.7.2. Ý nghĩa của việc phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh
  • 2.2. Cơ sở thực tiễn
    • 2.2.1. Khái quát về thực tiễn dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
      • 2.2.1.1. Tích cực
      • 2.2.1.2. Một số tồn tại
    • 2.2.2. Điều tra, khảo sát thực tiễn phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
      • 2.2.2.1. Mục đích, đối tượng và địa bàn điều tra, khảo sát
      • 2.2.2.2. Nội dung, phương pháp và quá trình điều tra, khảo sát
      • 2.2.2.3. Nhận xét, đánh giá kết quả điều tra, khảo sát

• Chương 3. CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ SỰ KIỆN CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM TỪNG PHẦN

  • 3.1. Một số yêu cầu cơ bản khi lựa chọn các biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
  • 3.2. Các biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
    • 3.2.1. Nhóm biện pháp hướng dẫn học sinh tìm hiểu, khám phá sự kiện lịch sử
      • 3.2.1.1. Tạo động cơ, hứng thú cho học sinh trước khi tổ chức hoạt động tìm hiểu, khám phá về sự kiện lịch sử
      • 3.2.1.2. Định hướng cho học sinh “công thức – cấu trúc” khi đánh giá một sự kiện lịch sử
      • 3.2.1.3. Hướng dẫn học sinh khai thác triệt để nguồn sử liệu trong sách giáo khoa
      • 3.2.1.4. Hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả nguồn sử liệu ngoài sách giáo khoa có liên đến sự kiện được nhắc đến trong bài học
      • 3.2.1.5. Sử dụng hiệu quả các phương pháp dùng lời hướng dẫn học sinh tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức, làm cơ sở cho việc đánh giá
    • 3.2.2. Nhóm biện pháp hướng dẫn học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề lịch sử
      • 3.2.2.1. Vận dụng quy trình tổ chức dạy học nêu và giải quyết vấn đề để hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện
      • 3.2.2.2. Xây dựng và sử dụng các dạng bài tập tình huống có vấn đề
      • 3.2.2.3. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu ý nghĩa và rút ra bài học kinh nghiệm của sự kiện lịch sử
      • 3.2.2.4. Dạy học dự án
    • 3.2.3. Nhóm biện pháp vận dụng các hình thức tổ chức dạy học và mô hình học tập tích cực
      • 3.2.3.1. Tổ chức dạy học nội khóa
      • 3.2.3.2. Tổ chức dạy học trải nghiệm
    • 3.2.4. Nhóm biện pháp hướng dẫn học sinh rèn kĩ năng đánh giá sự kiện
      • 3.2.4.1. Hướng dẫn học sinh rèn luyện kĩ năng đánh giá sự kiện theo hình thức cá nhân
      • 3.2.4.2. Hướng dẫn học sinh rèn luyện kĩ năng đánh giá sự kiện theo nhóm

• Chương 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM TOÀN PHẦN

  • 4.1. Bảng tiêu chí đánh giá về phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học ở trường trung học phổ thông
    • 4.1.1. Cơ sở xây dựng bảng tiêu chí đánh giá về phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học ở trường trung học phổ thông
    • 4.1.2. Bảng tiêu chí đánh giá về phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
  • 4.2. Thực nghiệm sư phạm toàn phần các biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
    • 4.2.1. Mục tiêu, khái quát chương trình môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông
      • 4.2.1.1. Mục tiêu dạy học môn Lịch sử ở trường THPT
      • 4.2.1.2. Khái quát chương trình môn Lịch sử ở trường THPT
    • 4.2.2. Thực nghiệm sư phạm toàn phần
      • 4.2.2.1. Mục đích, đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
      • 4.2.2.2. Mục tiêu và nội dung lịch sử Việt Nam (1858 – 1918) ở trường THPT
      • 4.2.2.3. Nội dung, phương pháp và tiến trình thực nghiệm sư phạm
      • 4.2.2.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm
      • 4.2.2.5. Tổng hợp ý kiến về thực nghiệm sư phạm