PHÁT TRIỂN MÔI TRƯỜNG GIAO TIẾP CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG MIỀN NÚI PHÍA BẮC
Lý luận và Lịch sử giáo dục (Mã số: 62.14.01.02)
Luận án này tập trung nghiên cứu vấn đề phát triển môi trường giao tiếp (MTGT) cho sinh viên sư phạm tại các trường Cao đẳng miền núi phía Bắc (MNPB), nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên. Đề tài xuất phát từ thực trạng môi trường sống, giao tiếp và học tập của sinh viên tại các khu vực này còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách và hiệu quả học tập. Giảng viên (GV) thường chú trọng nhiệm vụ nhận thức, ít tạo ra môi trường giao tiếp tương tác, trong khi sinh viên (SV) thiếu tự tin, thụ động trong giao tiếp.
Mục đích nghiên cứu là khảo sát lý luận và thực tiễn về MTGT, từ đó xây dựng các biện pháp phát triển MTGT nhằm tăng cường hiệu quả dạy học, nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao. Giả thuyết khoa học đặt ra là việc xây dựng các biện pháp phát triển MTGT thông qua hoạt động dạy học, hoạt động sư phạm ngoài dạy học, và sử dụng mạng học tập/xã hội sẽ cải thiện kết quả học tập và chất lượng đào tạo.
Nghiên cứu đã làm rõ các khái niệm về giao tiếp, giao tiếp sư phạm, môi trường giao tiếp học tập của sinh viên và phát triển MTGT. Luận án xác định bốn thành tố cấu thành MTGT học tập: môi trường vật chất, xã hội, tâm lý và các yếu tố quản lý SV. Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy nhận thức của GV và SV về MTGT nhìn chung chưa đầy đủ, môi trường vật chất, xã hội, tâm lý và các yếu tố quản lý đều ở mức trung bình, chưa được phát triển tối ưu. Các khó khăn chủ yếu đến từ thói quen dạy học truyền thống của GV và hạn chế về cơ sở vật chất, kỹ thuật.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất ba nhóm biện pháp phát triển MTGT: thông qua hoạt động dạy học (tổ chức dạy học tương tác, vận dụng phương pháp tích cực, đổi mới kiểm tra đánh giá), thông qua các hoạt động và quan hệ sư phạm ngoài dạy học (xây dựng mối quan hệ thân thiện, tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo), và thông qua sử dụng mạng học tập/xã hội (xây dựng đề cương, bài giảng E-learning). Thực nghiệm sư phạm đã kiểm chứng tính hiệu quả của nhóm biện pháp thứ nhất, cho thấy sự chuyển biến tích cực về nhận thức và mối quan hệ giao tiếp của SV.
Luận án kiến nghị các trường Cao đẳng cần đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện đại, xây dựng cơ chế quản lý môi trường giao tiếp tăng cường tương tác. Cán bộ nghiên cứu và GV cần đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo môi trường giao tiếp đa dạng. Sinh viên cần nhận thức rõ vai trò và chủ động tham gia vào quá trình phát triển MTGT của bản thân.