Phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững
Công trình nghiên cứu “Phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững” là một nghiên cứu khoa học độc lập, được thực hiện bởi nghiên cứu sinh dưới sự hướng dẫn của PGS, TS Phan Huy Đường và PGS, TS Bùi Ngọc Quỵnh, với sự tham khảo từ hơn 100 công trình và tài liệu liên quan. Luận án tập trung vào phát triển bền vững, một yêu cầu tất yếu và thách thức toàn cầu, bao gồm ba trụ cột: phát triển kinh tế, giải quyết vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường. Tại Việt Nam, phát triển nhanh và bền vững đã trở thành chủ trương nhất quán, được thể hiện qua Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011-2020. Tuy nhiên, việc cụ thể hóa vấn đề phát triển bền vững cho từng lĩnh vực và địa phương, đặc biệt là trong ngành công nghiệp của các vùng kinh tế trọng điểm, là cần thiết.
Chương 1 của luận án khái quát những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển công nghiệp theo hướng bền vững. Tác giả đã xây dựng khái niệm, làm rõ nội dung và các tiêu chí đánh giá sự hài hòa giữa phát triển công nghiệp với các mặt kinh tế, xã hội, môi trường của phát triển bền vững. Các tiêu chí này bao gồm quy mô và tốc độ tăng trưởng, cơ cấu, hiệu quả sản xuất công nghiệp, năng suất lao động, mức độ đóng góp vào GDP, tỷ lệ xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu lao động, mức độ tổn thất tài nguyên, trình độ công nghệ, số lượng cơ sở áp dụng sản xuất sạch hơn, và các chỉ số về ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, chất thải rắn, cũng như mức gia tăng việc làm và cải thiện an sinh xã hội.
Các phần tiếp theo đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ theo hướng bền vững. Giai đoạn 2001-2010, vùng đã duy trì quy mô và tốc độ tăng trưởng cao, chất lượng tăng trưởng từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, luận án chỉ ra nhiều hạn chế: tăng trưởng chưa tương xứng với vai trò vùng động lực, mô hình tăng trưởng vẫn ở trình độ thấp (phát triển chiều rộng, dựa vào vốn), năng suất lao động và giá trị gia tăng tăng chậm, công nghiệp hỗ trợ kém phát triển, tác động giảm thâm hụt thương mại còn yếu, và hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội còn nghèo nàn. Các cơ chế, chính sách đã ban hành, mặc dù tạo môi trường pháp lý quan trọng, vẫn bộc lộ nhiều thiếu sót.
Luận án cũng đưa ra dự báo bối cảnh quốc tế (toàn cầu hóa, khủng hoảng tài chính, tái cơ cấu kinh tế xanh, biến đổi khí hậu) và trong nước (kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ổn định chính trị) tác động đến phát triển công nghiệp vùng. Từ đó, đề xuất các quan điểm phát triển, nhấn mạnh phát triển bền vững là yêu cầu khách quan xuyên suốt và cần giải quyết tốt mối quan hệ nội vùng và liên vùng. Các giải pháp được đề xuất tập trung vào việc tạo dựng môi trường đầu tư, khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ, hoàn thiện quy hoạch và chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cùng với việc đẩy mạnh khoa học và công nghệ để nâng cao chất lượng tăng trưởng và đóng góp của TFP.