Pháp luật về phân cấp quản lý kinh tế tại Việt Nam
Luật Kinh tế
Luận án "Pháp luật về phân cấp quản lý kinh tế tại Việt Nam" của tác giả Trần Thị Mai Phước, được hoàn thành tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2023, thuộc chuyên ngành Luật Kinh tế, mã số 9380107. Đề tài nghiên cứu tính cấp thiết của xu thế phi tập trung hóa quản lý, hay phân cấp quản lý (PCQL), như một thành phần quan trọng của quản trị tốt trong thế kỷ XXI. Tại Việt Nam, PCQLKT đã được biết đến từ sau Đổi mới (1986) và thể hiện trong nhiều văn kiện của Đảng, Hiến pháp 2013 cùng các văn bản pháp luật liên quan. Mặc dù đã có những đóng góp nhất định vào sự thành công của phân cấp, pháp luật về PCQLKT vẫn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập cả trong quy định và quá trình thực hiện. Hệ thống pháp luật PCQLKT chưa thật sự hoàn thiện, thiếu một đạo luật điều chỉnh riêng hoặc một chế định trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương, và chưa có Bộ tiêu chí đánh giá PCQL. Tình trạng "ôm đồm", "mệnh lệnh, chỉ huy" từ trung ương còn hiện diện, trong khi một số địa phương lại biểu hiện tiêu cực trong việc sử dụng quyền.
Mục đích nghiên cứu của Luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật về PCQLKT, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này tại Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật về PCQL nhà nước trong lĩnh vực kinh tế tại Việt Nam, việc thực hiện các quy định này trong thực tiễn, và pháp luật về phân quyền của một số quốc gia trên thế giới để đối sánh. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở khía cạnh pháp luật điều chỉnh quá trình PCQL về kinh tế, giữa trung ương và chính quyền cấp tỉnh, trong giai đoạn từ 1986 đến nay. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phân tích luật, so sánh, tiếp cận liên ngành, phỏng vấn chuyên gia và nhà quản lý.
Những đóng góp khoa học chính của Luận án bao gồm việc đưa ra định nghĩa, làm rõ nội hàm và mối liên hệ giữa các thuật ngữ "phân cấp", "phân quyền", "phân cấp quản lý", "phi tập trung hóa", "tự quản địa phương", đồng thời đề xuất thuật ngữ "phân quản" thay cho "phân cấp quản lý". Luận án trình bày khái niệm và đặc điểm của "phân cấp quản lý kinh tế" và "pháp luật PCQLKT", đánh giá thực trạng, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất những kiến nghị đột phá như sửa đổi Hiến pháp, bổ sung đơn vị hành chính cấp vùng, sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương (thành Luật Phân cấp quản lý và Tổ chức chính quyền địa phương) và xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá phân cấp quản lý. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài là góp phần thay đổi nhận thức và tư duy về PCQL, cải thiện thể chế và hoàn thiện pháp luật về PCQLKT, đồng thời hỗ trợ xây dựng và thực hiện các đề án thí điểm tăng cường phân cấp, tự chủ cho các địa phương.