PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG TẬP THỂ VỀ LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM
Luật Kinh tế
Luận án "Pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam" của Vũ Thị Thu Hiền, bảo vệ năm 2016, tập trung nghiên cứu một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh kinh tế thị trường Việt Nam: sự gia tăng về số lượng và tính phức tạp của tranh chấp lao động tập thể (TCLĐTT) về lợi ích. Tác giả chỉ rõ rằng, mặc dù pháp luật quy định quy trình giải quyết, nhưng trong thực tế, đình công thường là lựa chọn đầu tiên của tập thể lao động, dẫn đến nhiều cuộc đình công không hợp pháp do những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành về giải quyết TCLĐTT về lợi ích. Những vướng mắc này ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả của hoạt động giải quyết tranh chấp và làm suy giảm vai trò của hệ thống chủ thể giải quyết của Nhà nước.
Mục đích của luận án là nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về giải quyết TCLĐTT về lợi ích để đưa ra những đóng góp nhằm hoàn thiện hệ thống lý luận và các quy định pháp luật. Luận án đã làm sáng tỏ khái niệm và đặc điểm của TCLĐTT về lợi ích như một hiện tượng khách quan, phức tạp, và khó giải quyết, phát sinh khi không có sự vi phạm pháp luật mà các bên mong muốn xác lập hoặc thay đổi điều kiện lao động. Mục đích điều chỉnh của pháp luật là giải quyết tranh chấp trong hòa bình, thúc đẩy thương lượng tập thể, và hài hòa lợi ích giữa các bên cũng như lợi ích công của xã hội.
Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng các quy định và thực tiễn áp dụng pháp luật hiện hành về nguyên tắc, chủ thể có thẩm quyền (Hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài lao động, Chủ tịch UBND cấp tỉnh) và trình tự, thủ tục giải quyết TCLĐTT về lợi ích. Kết quả nghiên cứu cho thấy, bên cạnh những quy định tiến bộ, pháp luật vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập, đặc biệt liên quan đến cơ cấu, tổ chức và thủ tục của Hội đồng trọng tài lao động, chưa phù hợp với đặc điểm của tranh chấp và các tiêu chuẩn lao động quốc tế. Những bất cập này đã ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động giải quyết TCLĐTT về lợi ích trên thực tế.
Trên cơ sở những phân tích chuyên sâu, luận án đề xuất các kiến nghị sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích ở Việt Nam. Các đề xuất bao gồm sửa đổi định nghĩa tranh chấp, hoàn thiện quy định về thẩm quyền của các chủ thể giải quyết (mở rộng thẩm quyền cho Hòa giải viên, thành lập Hội đồng trọng tài lao động cấp quốc gia chuyên trách, bãi bỏ thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh), và cải tiến trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp, bao gồm cả việc ưu tiên các cơ chế do các bên thỏa thuận và kéo dài thời hạn giải quyết. Những đóng góp này hướng tới mục tiêu khắc phục điểm bất hợp lý, đảm bảo tính khả thi, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ và phù hợp với hội nhập quốc tế.