NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Tâm lý học
Luận án "Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh" của Lê Duy Hùng, bảo vệ năm 2018 tại Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, ngành Tâm lý học, tập trung nghiên cứu một nhu cầu thiết yếu đối với học sinh trung học phổ thông (HS THPT). Đề tài xuất phát từ nhận định rằng tư vấn hướng nghiệp (TVHN) là cần thiết để HS THPT nhận diện phẩm chất, đặc điểm tâm sinh lý phù hợp với nghề nghiệp, nhưng tại TP. Hồ Chí Minh, học sinh vẫn gặp khó khăn trong việc chọn trường, chọn nghề, và các hoạt động TVHN hiện tại chưa đủ hấp dẫn, chất lượng chưa đảm bảo.
Mục đích nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp (NCTVHN) của HS THPT, các yếu tố chủ quan và khách quan tác động, từ đó đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động TVHN nhằm đáp ứng nhu cầu này. Luận án đã tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước, xây dựng cơ sở lý luận tâm lý học về NCTVHN, khảo sát thực trạng NCTVHN và các yếu tố ảnh hưởng, đồng thời thử nghiệm các biện pháp tác động.
Phạm vi nghiên cứu tập trung vào biểu hiện và mức độ NCTVHN ở ba khía cạnh: nội dung tư vấn (thị trường lao động, đặc điểm nghề, đặc điểm bản thân), hình thức tư vấn và nhà tư vấn. Nghiên cứu thực hiện tại 05 trường THPT ở TP. Hồ Chí Minh với mẫu khảo sát lớn gồm 713 HS THPT, 117 giáo viên và 123 cha mẹ học sinh. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm nghiên cứu lý luận, điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, thực nghiệm và thống kê toán học.
Kết quả nghiên cứu thực tiễn cho thấy, NCTVHN của HS THPT tại TP.HCM ở mức "khá" nhưng còn chung chung, chưa được cụ thể hóa. Học sinh có nhu cầu cao nhất về thông tin thị trường lao động (ĐTB = 4,21), tiếp theo là đặc điểm và yêu cầu của nghề (ĐTB = 3,95), và nhu cầu hiểu biết về đặc điểm tâm lý bản thân còn thấp hơn (ĐTB = 3,69). Các hình thức TVHN được HS đánh giá cao là học tập, tham quan thực tế và tư vấn trực tiếp từ chuyên gia. Yêu cầu về nhà tư vấn là phải được đào tạo chuyên môn và có kiến thức vững chắc. Luận án cũng chỉ ra rằng NCTVHN chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố chủ quan (nhận thức về sự cần thiết, lợi ích TVHN, thói quen sử dụng dịch vụ) và khách quan (hoạt động hướng nghiệp tại trường, chất lượng dịch vụ, truyền thông xã hội, gia đình).
Thực nghiệm tác động đã chứng minh rằng việc nâng cao chất lượng hoạt động TVHN giúp HS nhận thức rõ hơn về vai trò và lợi ích, từ đó thỏa mãn NCTVHN. Mức độ hài lòng của HS về các chương trình TVHN cũng tăng lên đáng kể sau thực nghiệm. Những đóng góp của luận án góp phần làm sáng tỏ lý luận về NCTVHN, cung cấp tư liệu thực tiễn và đề xuất các biện pháp hiệu quả cho công tác TVHN tại trường THPT.