Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
Kiểm toán
Luận án tiến sỹ này tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu lực của kiểm toán nội bộ (KTNB) tại các ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTMVN), một lĩnh vực còn nhiều khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam. Đề tài được đặt ra từ nhận định về tầm quan trọng của KTNB trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát và quản trị rủi ro, cũng như sự cần thiết phải đánh giá mức độ đạt được các mục tiêu đã thiết lập. Nghiên cứu tổng quan lý thuyết về tính hiệu lực của KTNB, các phương pháp đo lường (dựa trên sự phù hợp với tiêu chuẩn hoặc đánh giá chủ quan của nhà quản lý) và các nhân tố ảnh hưởng đã được thực hiện. Luận án đã hệ thống hóa các kiến thức liên quan về KTNB, lịch sử hình thành, định nghĩa, vai trò trong tổ chức (độc lập, kiểm soát nội bộ, quản lý rủi ro, quản trị công ty), quy trình và khuôn khổ nghề nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu phân biệt KTNB với kiểm toán độc lập và làm rõ mối quan hệ giữa chúng.
Để đạt được mục tiêu, luận án đã xây dựng mô hình nghiên cứu gồm sáu nhân tố tiềm năng ảnh hưởng đến tính hiệu lực của KTNB: Nguồn lực của KTNB, Tính độc lập của KTNB, Các hoạt động của KTNB, Sự hỗ trợ của các nhà quản lý đến KTNB, Sử dụng KTNB trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, và Mối quan hệ giữa KTNB với kiểm toán độc lập. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính (suy diễn, phỏng vấn sâu chuyên gia với 53 đối tượng) và định lượng (khảo sát cấu trúc với 455 phiếu thu được từ 35 NHTMVN, sử dụng phần mềm SPSS 22.0 và AMOS 22 để phân tích mô hình phương trình cấu trúc – SEM, bao gồm Cronbach’s Alpha, EFA, CFA). Kết quả nghiên cứu định lượng cho thấy tính hiệu lực của KTNB tại NHTMVN được đo lường qua bốn khía cạnh: chất lượng đạt kỳ vọng, đạt mục tiêu kiểm toán, tạo giá trị gia tăng và đưa ra ý kiến tư vấn xác đáng. Tất cả sáu nhân tố đề xuất đều có tác động tích cực đến tính hiệu lực của KTNB, với thứ tự ảnh hưởng giảm dần là: Nguồn lực, Sự hỗ trợ của nhà quản lý, Tính độc lập, Các hoạt động, Mối quan hệ với kiểm toán độc lập, và Sử dụng KTNB trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Từ những kết quả này, luận án đưa ra các khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao tính hiệu lực của KTNB trong các NHTMVN, tập trung vào việc cải thiện nguồn lực, tăng cường hỗ trợ từ quản lý, đảm bảo tính độc lập, tối ưu hóa hoạt động, duy trì mối quan hệ hợp tác và tích cực sử dụng KTNB trong phát triển nhân lực. Luận án đóng góp cả về mặt lý luận bằng việc hệ thống hóa kiến thức và đề xuất bộ thang đo, cũng như về mặt thực tiễn qua việc xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố và đưa ra khuyến nghị thiết thực cho ngành ngân hàng Việt Nam. Nghiên cứu cũng chỉ ra hạn chế và gợi ý các hướng nghiên cứu tiếp theo.