NGUYÊN TẮC THIỆN CHÍ TRONG PHÁP LUẬT HỢP ĐỒNG VIỆT NAM VỚI PHÁP LUẬT MỘT SỐ QUỐC GIA DƯỚI GÓC ĐỘ SO SÁNH
Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự
Luận án tập trung nghiên cứu nguyên tắc thiện chí trong pháp luật hợp đồng Việt Nam, so sánh với pháp luật của Đức và Anh. Nguyên tắc thiện chí được coi là nền tảng trong hầu hết các hệ thống pháp luật trên thế giới, bao gồm Việt Nam. Tuy nhiên, khoa học pháp lý Việt Nam dường như chưa có sự quan tâm đúng mức, dẫn đến việc nguyên tắc này chưa được nhận thức đầy đủ và nhất quán, ảnh hưởng đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ hợp đồng cũng như chưa phản ánh được giá trị đích thực của Nhà nước pháp quyền.
Với sự ra đời của Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015, phạm vi điều chỉnh của nguyên tắc thiện chí đã được mở rộng tới mọi giai đoạn của đời sống hợp đồng, bao gồm tiền hợp đồng, thực hiện và chấm dứt hợp đồng. Mặc dù vậy, việc ghi nhận nguyên tắc này còn mang tính khái quát và hạn chế. Trong khi đó, các hệ thống pháp luật như Đức coi thiện chí là công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, còn Anh, dù không thừa nhận nguyên tắc thiện chí chung, vẫn áp dụng các biến thể hoặc học thuyết riêng lẻ để điều chỉnh đời sống hợp đồng.
Nghiên cứu này có giá trị lý luận và thực tiễn quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về nguyên tắc thiện chí, thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng nguyên tắc này trong pháp luật hợp đồng Việt Nam thông qua việc so sánh, đối chiếu với pháp luật hợp đồng của Đức và Anh – đại diện cho truyền thống Civil law và Common law. Mục đích là đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định là biểu hiện của nguyên tắc thiện chí trong BLDS 2015 theo xu hướng hiện đại và hội nhập.
Các đóng góp chính của luận án bao gồm việc xây dựng một cách có hệ thống các vấn đề lý luận về nguyên tắc thiện chí, phân tích các học thuyết liên quan trên thế giới và đề xuất khái niệm gợi mở cho pháp luật Việt Nam. Luận án cũng đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn vận dụng nguyên tắc thiện chí trong giai đoạn tiền hợp đồng, thực hiện và chấm dứt hợp đồng, chỉ ra những bất cập còn tồn tại trong BLDS 2015 và đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định theo xu hướng hiện đại, hội nhập, phù hợp với lý thuyết hợp đồng Việt Nam và thực tiễn xét xử.
Kết luận chung cho thấy, dù pháp luật hợp đồng Việt Nam có cách tiếp cận tương đối hiện đại và phù hợp với xu thế quốc tế, BLDS 2015 vẫn cần những chỉnh sửa cụ thể để phát huy tối đa hiệu quả điều chỉnh của nguyên tắc thiện chí, đảm bảo cân bằng quyền và lợi ích của các bên cũng như lợi ích xã hội.