Luận án Nghiên cứu các tự điển – từ điển Hán Nôm thế kỉ XIX

Tên luận án:

Nghiên cứu các tự điển, từ điển Hán Nôm thế kỉ XIX

Ngành:

Từ điển học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu bốn bộ tự điển, từ điển Hán Nôm được biên soạn, ấn bản hoặc trùng san trong thế kỷ XIX, bao gồm: Nhật dụng thường đàm, Tự Đức Thánh chế Tự học giải nghĩa ca, Nam phương danh vật bị khảo và Đại Nam quốc ngữ. Mục tiêu là phân tích các tác phẩm này từ góc nhìn từ điển học, từ thư học, và xem xét chúng như những tài liệu dạy và học chữ Hán.

Nghiên cứu được thúc đẩy bởi nhu cầu học chữ Hán và cập nhật tri thức đương thời, với bối cảnh môi trường song ngữ Hán - Việt trong thế kỷ XIX là yếu tố cốt lõi định hình sự ra đời và tính chất của các tác phẩm này. Luận án đi sâu vào cấu trúc vĩ mô (cấu trúc bảng từ) và cấu trúc vi mô (cấu trúc mục từ) của các bộ tự điển, đồng thời phân tích cách thức tri thức được định hướng, mở mang và cập nhật thông qua cơ cấu này.

Chương 1 cung cấp tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan và xác lập các hướng nghiên cứu chủ yếu, bao gồm những giới thiệu khái quát và phiên dịch Hán Nôm, cũng như các nghiên cứu về chữ Nôm trong các tự điển. Chương 2 tập trung vào danh mục và cấu trúc bảng từ, đặc biệt đi sâu vào Nam phương danh vật bị khảo với 33 môn loại và tổng số 4790 mục từ. Luận án chỉ ra rằng cấu trúc bảng từ của các tác phẩm này thường thuộc loại tầm trung và được tổ chức theo môn loại, phản ánh cách phân loại kiến thức học thuật thời bấy giờ, và có thể xếp vào loại từ điển biểu ý. Các mục từ được định nghĩa là đơn vị từ vựng được lựa chọn để giải thích, với các thành tố thích nghĩa đa dạng (chữ Nôm, Hán lẫn Nôm, chỉ Hán). Môi trường song ngữ Hán Việt được xác định là yếu tố liên quan trực tiếp đến sự ra đời và định hướng học vấn của các tự điển, từ điển Hán Nôm thế kỷ XIX, với cấu trúc bảng từ, mục từ của Đại Nam thể hiện định hướng học "phi khoa cử".

Kết quả nghiên cứu khẳng định thế kỷ XIX là giai đoạn phát triển mạnh mẽ của các sách dạy/học chữ Hán có tính chất tự điển song ngữ Hán Nôm. Luận án cũng đề xuất các hướng nghiên cứu mới về song ngữ Hán Việt, sự vươn lên của tiếng Việt, và việc cập nhật văn hóa thế kỷ XIX qua Hán Nôm từ góc nhìn văn tự học, tự điển và từ thư học.

Mục lục chi tiết:

• Mở đầu
• Nội dung
  • Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ XÁC LẬP NHỮNG HƯỚNG NGHIÊN CỨU CHỦ YẾU CỦA LUẬN ÁN
    • 1.1.1. Những giới thiệu khái quát và phiên dịch Hán Nôm về TĐHN.TkXIX
      • 1.1.1.1. Những giới thiệu khái quát
    • 1.1.2.2. Những nghiên cứu về chữ Nôm trong các tự điển, từ điển
  • Chương 2 DANH MỤC VÀ BẢNG TỪ CỦA CÁC TỰ ĐIỂN
    • 2.1.3. Nam phương danh vật bị khảo
    • 2.4.3. Tính tầng bậc, cấu trúc bao hàm, cấu trúc mẹ con của bảng từ
  • 3.1. Mục từ như là sự cụ thể hóa của bảng từ
    • 3.1.1. Mục từ và cơ cấu tổng quát của mục từ
  • 4.1. Môi trường song ngữ Hán Việt và tự điển, từ điển Hán Nôm thế kỉ XIX
• Phụ lục 2.2: Phần phiên dịch Nam phương danh vật bị khảo (tựa)
• Phụ lục 2.3: Phần phiên dịch Đại Nam quốc ngữ (tựa)