NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG ỨC CHẾ SỰ PHÁT TRIỂN TẾ BÀO UNG THƯ CỦA LOÀI BÙM BỤP Mallotus apelta (LOUR.) MÜLL. –ARG., HỌ THẦU DẦU – EUPHORBIACEAE)
Hóa hữu cơ
Luận án tập trung nghiên cứu sâu về thành phần hóa học và tác dụng ức chế sự phát triển tế bào ung thư của loài Bùm bụp Mallotus apelta (Lour.) Müll. –Arg., thuộc họ Thầu dầu – Euphorbiaceae, một loài cây được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền Việt Nam. Xuất phát từ tiềm năng của các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao, đặc biệt là các báo cáo trước đây về khả năng kháng ung thư và kháng HIV của một số hợp chất từ M. apelta, nghiên cứu này đặt mục tiêu phân lập và xác định đầy đủ các hợp chất, đồng thời thử nghiệm kỹ lưỡng hoạt tính sinh học của chúng.
Nội dung luận án bao gồm việc phân lập 21 hợp chất từ lá Mallotus apelta bằng phương pháp sắc ký, xác định cấu trúc hóa học của chúng dựa trên các phương pháp phổ hiện đại, và đánh giá hoạt tính kháng ung thư trên các dòng tế bào ung thư buồng trứng, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú và ung thư đại trực tràng, cùng với việc nghiên cứu cơ chế gây độc tế bào ung thư.
Kết quả nổi bật của luận án là việc phân lập và xác định cấu trúc của 14 hợp chất mới, bao gồm các malloapelta C và D (dưới dạng 2 cặp đối quang), malloapelta E-L và malloflavoside, cùng với 7 hợp chất đã biết. Các hợp chất MA14, MA2 và MA3 thể hiện khả năng kháng ung thư mạnh mẽ trên cả 4 dòng tế bào PC-3, MCF-7, HT-29 và TOV-21G với giá trị IC50 dưới 5 µM. Hơn nữa, MA4, MA7 và MA8 cũng cho thấy hoạt tính kháng ung thư tốt trên ba dòng tế bào PC-3, MCF-7 và HT-29 với IC50 dưới 10 µM.
Về cơ chế tác dụng, các hợp chất MA2, MA3 và MA14 được phát hiện ức chế sự phát triển tế bào ung thư buồng trứng TOV-21G thông qua việc gây ra quá trình apoptosis và bất hoạt yếu tố nhân NF-kB. Đặc biệt, hai hợp chất MA7 và MA8 thể hiện tác dụng ức chế mạnh mẽ protein ANO1, làm giảm sinh trưởng và di chuyển của tế bào ung thư tuyến tiền liệt PC-3 và tế bào ung thư biểu mô vảy miệng CAL-27, đồng thời làm tăng hoạt động caspase-3 và phân cắt PARP, cho thấy sự cảm ứng quá trình chết theo chương trình của tế bào. Những phát hiện này gợi mở tiềm năng ứng dụng của các hợp chất từ Mallotus apelta trong phát triển các liệu pháp điều trị ung thư mới.
1.1.1. Đặc điểm thực vật của chi Mallotus
2.2.1. Phương pháp phân lập các hợp chất
2.2.2. Phương pháp xác định cấu trúc
2.2.3. Phương pháp đánh giá hoạt tính sinh học
3.2.1. Hợp chất MA1: Malloapelta C (Hợp chất mới)
3.2.2. Hợp chất MA14: Malloapelta B
3.3.1. Hợp chất MA1: Malloapelta C (Hợp chất mới)
3.3.2. Hợp chất MA14: Malloapelta B
3.5.1. Đánh giá sàng lọc hoạt tính ức chế sự phát triển tế bào ung thư của các hợp chất phân lập được.
3.5.2.1. Ảnh hưởng của các hợp chất MA2, MA3, MA14 đến yếu tố apoptosis
3.5.2.2. Ảnh hưởng của MA2, MA3, MA14 đến con đường tín hiệu NF-kB
3.5.3.1. Xác định và mô tả thuộc tính của các chất ức chế ANO1
3.5.3.2. Tác dụng ức chế có chọn lọc ANO1 của MA8
3.5.3.3. Tác dụng ức chế của MA8 đối với sự sinh trưởng và di chuyển tế bào trong tế bào PC-3 và CAL-27
3.5.3.4. Ảnh hưởng của MA8 đến sự tăng hoạt động Caspase-3 và sự phân tách PARP trong các tế bào PC-3 và CAL-27