TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
Hóa Hữu cơ
Luận án "Tóm tắt luận án tiến sĩ Hóa học" của Nguyễn Thanh Tâm, chuyên ngành Hóa Hữu cơ, được thực hiện tại Trường Đại học Vinh và Viện Nghiên cứu Tây Nguyên vào năm 2020, tập trung vào việc nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của bốn loài thực vật thuộc họ Na (Annonaceae) tại Việt Nam.
Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, sở hữu hệ thực vật đa dạng và phong phú. Họ Na (Annonaceae) bao gồm 201 loài (29 chi) với nhiều loài đặc hữu, có giá trị kinh tế và hoạt tính sinh học cao, được sử dụng rộng rãi trong y học dân gian để chữa các bệnh như teo cơ bắp, viêm khớp, kháng viêm và chống khối u. Tuy nhiên, việc nghiên cứu sâu rộng về thành phần hóa học của các loài này tại Việt Nam còn hạn chế.
Vì vậy, luận án đã tiến hành nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của cây bù dẻ trơn (*Uvaria boniana*), bù dẻ hoa vàng (*Uvaria hamiltonii*), lãnh công màu hung (*Fissistigma cupreonitens*) và lãnh công xám (*Fissistigma glaucesens*). Mục tiêu là góp phần xác định thành phần hóa học của các hợp chất và tìm kiếm nguồn nguyên liệu tiềm năng cho ngành hóa dược. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm chiết chọn lọc, phân lập, xác định cấu trúc các hợp chất bằng các phương pháp phổ (tử ngoại, hồng ngoại, khối phổ và cộng hưởng từ hạt nhân 1 và 2 chiều) và thử hoạt tính sinh học (kháng vi sinh vật, chống oxy hóa).
Những đóng góp mới của luận án là việc phân lập và xác định cấu trúc của nhiều hợp chất lần đầu tiên từ các loài thực vật này. Cụ thể, từ bù dẻ trơn (*Uvaria boniana*), 8 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc, bao gồm uvaridacol G, 4-methyl-4-[(2Z)-3'-phenylprop-2'-en-1'-yl]cyclohex-2-en-1-one, 3,7- dimethoxy quercetin 4'- O-[a-L- rhamnopyranosyl-(1→2) -β-D- glucopyranoside, β-sitosterol and stigmasterol, 6-methoxyzeylenol, aristolactam AII, stigmasta-4,22-dien-3-on. Từ bù dẻ hoa vàng (*Uvaria hamiltonii*), 8 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc, gồm quercetin, luteolin-7-O-glucoside, luteolin-4'-O-glucoside, rutin, rhoifolin, glutinol, zeylenol, lupeol. Đối với lãnh công xám (*Fissistigma glaucescens*), 6 hợp chất đã được phân lập, trong đó velutinam, pukatein và apigenin-8-C-β-D-galactopyranoside là những chất lần đầu tiên được tìm thấy từ loài này. Lá cây lãnh công màu hung (*Fissistigma cupreonitens*) cũng đã cho 6 hợp chất, bao gồm 6-hydroxy-5,7,8-trimetoxy flavanon, 2',5'-dihydroxy-3',4',6'-trimetoxy chalcon, quercetin, rutin, β-sitosterol và β-sitosterol-3-O-β-D-glucopyranoside, với 6-hydroxy-5,7,8-trimetoxy flavanon và 2',5'-dihydroxy-3',4',6'-trimetoxy chalcon được phân lập lần đầu tiên.
Ngoài ra, luận án còn thử nghiệm hoạt tính sinh học kháng vi sinh vật và chống oxy hóa của các hợp chất phân lập được. Kết quả cho thấy một số hợp chất thể hiện hoạt tính chống oxy hóa và kháng vi sinh vật, góp phần vào việc tìm kiếm các tác nhân tiềm năng cho phát triển thuốc mới. Luận án có cấu trúc chặt chẽ với 152 trang, bao gồm mở đầu, tổng quan, phương pháp và thực nghiệm, kết quả và thảo luận, kết luận, danh mục công trình công bố, tài liệu tham khảo và phụ lục.