NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH GÂY ĐỘC TẾ BÀO UNG THƯ CỦA HAI LOÀI HẢI MIÊN Rhabdastrella globostellata VÀ Aaptos aaptos Ở VIỆT NAM
Hóa Hữu cơ
Luận án "Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính gây độc tế bào ung thư của hai loài hải miên Rhabdastrella globostellata và Aaptos aaptos ở Việt Nam" tập trung vào việc khai thác tiềm năng của sinh vật biển Việt Nam trong tìm kiếm các hợp chất có hoạt tính sinh học. Xuất phát từ thực tế nghiên cứu về hóa học và hoạt tính sinh học của hải miên tại Việt Nam còn hạn chế, đề tài này nhằm làm rõ thành phần hóa học và đánh giá hoạt tính gây độc tế bào ung thư của hai loài hải miên R. globostellata (Carter, 1883) và A. aaptos (Schmidt, 1864) thu thập tại vịnh Vân Phong, Khánh Hòa.
Mục tiêu cụ thể của luận án bao gồm phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất từ hai loài hải miên này, đồng thời đánh giá hoạt tính gây độc của chúng trên bốn dòng tế bào ung thư ở người: ung thư phổi (SK-LU-1), ung thư vú (MCF-7), ung thư gan (HepG2) và ung thư da (SK-Mel-2) bằng phương pháp SRB.
Kết quả nghiên cứu đã phân lập và xác định được cấu trúc của tổng cộng 21 hợp chất từ hai loài hải miên. Cụ thể, từ loài R. globostellata, 12 hợp chất (RG1-RG12) đã được phân lập, trong đó có 7 hợp chất mới bao gồm rhabdaglostelone A-C (RG1-RG3), rhabdastrenone A-C (RG4-RG6) và rhabdastrenone D (RG11). Đặc biệt, RG1-RG3 là các isomalabaricane mới với cấu trúc 4 hoặc 5 vòng chưa từng được công bố. Về hoạt tính sinh học, hợp chất RG8 từ R. globostellata thể hiện hoạt tính gây độc tế bào mạnh nhất trên cả bốn dòng tế bào ung thư với giá trị IC50 dao động từ 7.53-10.21 µM. Các hợp chất mới RG1, RG2, RG4-RG6 cũng thể hiện hoạt tính gây độc tế bào ở mức độ trung bình.
Đối với loài A. aaptos, 9 hợp chất alkaloid (AA1-AA9) đã được phân lập và xác định cấu trúc, trong đó có 4 hợp chất mới là 9-methoxy-N-demethylaaptanone (AA1), 3,5-dicarbomethoxy-1,6-naphthyridine (AA2), aaptosvanphong A (AA3) và aaptosvanphong B (AA4). Hợp chất AA7 từ A. aaptos cho thấy hoạt tính gây độc tế bào mạnh nhất trên cả bốn dòng tế bào ung thư với IC50 từ 7.65-9.22 µM. Các hợp chất mới AA1, AA3, AA4 cũng thể hiện hoạt tính gây độc tế bào trên các dòng ung thư thử nghiệm.
Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của hai loài hải miên này ở Việt Nam, góp phần mở rộng kiến thức về hóa học biển và tìm kiếm các hợp chất tiềm năng cho y học.