NGHIÊN CỨU SÂU BỆNH, CỎ DẠI TRONG HỆ THỐNG TRỒNG XEN CÂY MẠCH MÔN (Ophiopogon japonicus Wall.) VỚI CÂY TRỒNG KHÁC TẠI TỈNH PHÚ THỌ
Bảo vệ thực vật
Luận án "Nghiên cứu sâu bệnh, cỏ dại trong hệ thống trồng xen cây Mạch môn (Ophiopogon japonicus Wall.) với cây trồng khác tại tỉnh Phú Thọ" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu về dịch hại và tiềm năng của cây mạch môn trong các hệ thống trồng xen tại vùng Trung du và miền Núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Phú Thọ. Mặc dù cây mạch môn có nhiều ưu điểm và tiềm năng lớn để trồng xen canh, nhưng chưa có nghiên cứu cụ thể nào về sâu bệnh hại và quản lý cỏ dại trong hệ thống này.
Mục tiêu chính của đề tài là nghiên cứu thành phần và mức độ gây hại của sâu bệnh, cỏ dại trên cây mạch môn, cây chè và cây bưởi trong hai hệ thống trồng xen (mạch môn với chè kiến thiết cơ bản và mạch môn với bưởi non). Luận án cũng tập trung vào bệnh thối nõn trên cây mạch môn, các biện pháp phòng trừ, và nghiên cứu tác động ức chế cỏ dại của cây mạch môn, đồng thời đánh giá hiệu quả kinh tế và môi trường của mô hình trồng xen này tại Phú Thọ.
Về ý nghĩa khoa học, nghiên cứu đã bổ sung dữ liệu về sâu bệnh hại mạch môn tại Phú Thọ và lần đầu tiên xác định nấm Pythium helicoides Drechsler là tác nhân gây bệnh thối nõn trên cây mạch môn ở Việt Nam thông qua ứng dụng sinh học phân tử. Đề tài cũng nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm và thử nghiệm các biện pháp phòng trừ sinh học và hóa học. Nghiên cứu còn đánh giá ảnh hưởng của trồng xen mạch môn đến dịch hại trên cây trồng chính (chè, bưởi) và khả năng ức chế cỏ dại của mạch môn thông qua cơ chế vật lý (che bóng) và sinh hóa học (từ rễ).
Các kết quả chính cho thấy: (1) Trồng xen mạch môn không làm ảnh hưởng đáng kể đến mức độ gây hại của các loài sâu bệnh quan trọng trên cây chè và cây bưởi. (2) Nấm Pythium helicoides Drechsler được xác định là tác nhân gây bệnh thối nõn, phát triển tốt ở 25-35°C và pH 5-8. Các chế phẩm sinh học và thuốc hóa học đều cho hiệu quả phòng trừ cao trong phòng thí nghiệm và trên đồng ruộng. (3) Hệ thống trồng xen mạch môn có tác dụng quản lý cỏ dại hiệu quả, giảm đáng kể khối lượng cỏ dại (đến 89% sau 24 tháng ở vườn bưởi) thông qua che bóng và ức chế sinh hóa. (4) Mô hình trồng xen cây mạch môn mang lại hiệu quả kinh tế cao (lợi nhuận 49,760 triệu đồng/ha ở vườn chè và 110,793 triệu đồng/ha ở vườn bưởi trong 3 năm) và có ý nghĩa môi trường tích cực như bảo vệ đất, giữ ẩm, tăng mùn, giảm xói mòn và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Luận án đề xuất khuyến khích trồng xen cây mạch môn với các cây lâu năm như chè, bưởi tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc để quản lý cỏ dại, cải tạo đất, tạo cảnh quan và tăng thu nhập, đồng thời cần có biện pháp phòng ngừa bệnh thối nõn khi canh tác đại trà.