NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA PHOSPHATASE KIỀM, LYSOZYME, ADENOSINE DEAMINASE VÀ INTERFERON GAMMA TRONG CHẨN ĐOÁN TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI DO LAO
Nội khoa
Tràn dịch màng phổi (TDMP) do lao là một bệnh lý phổ biến nhưng việc chẩn đoán nguyên nhân còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt tại Việt Nam khi các xét nghiệm chuyên sâu còn hạn chế hoặc hiệu quả chẩn đoán từ phân tích dịch màng phổi còn thấp. Đề tài này được thực hiện nhằm nghiên cứu giá trị của Phosphatase kiềm (ALP), Lysozyme, Adenosine deaminase (ADA) và Interferon gamma (INF-γ) trong chẩn đoán TDMP do lao.
Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: nhận xét đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của nhóm bệnh nhân có chẩn đoán cuối cùng là TDMP lao; xác định giá trị chẩn đoán của từng xét nghiệm ALP dịch màng phổi (DMP) và tỉ số ALP DMP/huyết thanh (HT), Lysozyme DMP và tỉ số Lysozyme DMP/HT, Adenosine deaminase DMP và Interferon gamma DMP trong TDMP lao; và xác định giá trị chẩn đoán của các phối hợp xét nghiệm này. Tính cấp thiết của đề tài được nhấn mạnh bởi thực trạng nhiều cơ sở y tế tại Việt Nam chưa đủ điều kiện để thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán tiên tiến như PCR lao, STMP, hoặc đọc tiêu bản giải phẫu bệnh, trong khi các dấu ấn sinh hóa có tiềm năng như INF-γ cần hệ thống máy móc công nghệ cao, ADA chưa được phổ biến rộng rãi, và ALP, Lysozyme dù dễ thực hiện nhưng ít được nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tuổi trung bình của bệnh nhân TDMP lao là 48,6. Nồng độ protein, LDH và lympho DMP đều tăng có ý nghĩa thống kê trong TDMP lao so với TDMP không lao. Về giá trị chẩn đoán của từng xét nghiệm, ALP và tỉ số ALP DMP/HT không có giá trị trong chẩn đoán TDMP lao. Cả Lysozyme DMP và tỉ số Lys DMP/HT đều tăng có ý nghĩa nhưng giá trị chẩn đoán không cao. INF-γ DMP và ADA DMP cho thấy giá trị chẩn đoán cao, với INF-γ ngưỡng 63 pg/ml đạt độ nhạy 91,7% và độ đặc hiệu 95%, còn ADA ngưỡng 40 U/L đạt độ nhạy 72,5% và độ đặc hiệu 89,1%.
Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc khẳng định giá trị cao của INF-γ và ADA trong chẩn đoán TDMP lao. Luận án cũng xây dựng các phương trình kết hợp xét nghiệm như: Lympho DMP (%) + 3,2 log (Lys DMP) ≥ 99 (nhạy 79%, đặc hiệu 90%) và Lympho DMP (%) + 1,3 log (ADA) ≥ 125 (nhạy 80,6%, đặc hiệu 94,4%), các kết hợp này làm tăng giá trị chẩn đoán so với từng xét nghiệm riêng lẻ. Tuy nhiên, một số kết hợp như ALP với các xét nghiệm khác hoặc Lysozyme DMP/HT với ADA/INF-γ không mang lại hiệu quả gia tăng giá trị chẩn đoán. Luận án đề xuất một lưu đồ phổ biến và vai trò của các dấu ấn sinh hóa trong chẩn đoán TDMP lao. Luận án có tổng cộng 128 trang, bao gồm mở đầu, tổng quan tài liệu, đối tượng và phương pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu, bàn luận, kết luận và kiến nghị.