NGHIÊN CỨU DIỄN BIẾN HÌNH THÁI VÙNG VEN BIỂN NAM TRUNG BỘ TRONG ĐIỀU KIỆN NƯỚC BIỂN DÂNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Kỹ thuật xây dựng công trình thủy
Duyên hải Nam Trung Bộ (NTB) là một vùng kinh tế-xã hội trọng điểm của Việt Nam, trải dài hơn 1.100 Km bờ biển, chiếm khoảng 13,45% diện tích và 10,8% dân số cả nước (2020). Tuy nhiên, khu vực này đang đối mặt với tình trạng xói lở bờ biển và bồi lấp cửa sông, luồng, bến cảng ngày càng nghiêm trọng. Hiện tượng này là hệ quả của tác động từ biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu, nước biển dâng (NBD) và các hoạt động phát triển của con người, gây mất cân bằng nguồn bùn cát.
Luận án "Nghiên cứu diễn biến hình thái vùng ven biển Nam Trung Bộ trong điều kiện nước biển dâng do biến đổi khí hậu" do Phạm Trung thực hiện, nhằm xác định xu hướng biến đổi hình thái đường bờ và bãi biển NTB dưới tác động trực tiếp của các dòng năng lượng sóng trong điều kiện NBD do BĐKH. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp ổn định hình thái vùng ven biển phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội của khu vực.
Nghiên cứu áp dụng cách tiếp cận hệ thống từ tổng thể đến chi tiết, kế thừa và phát triển các kết quả khoa học trước đây. Các phương pháp chính bao gồm điều tra, khảo sát thực địa, thống kê và mô phỏng toán học, sử dụng công cụ MIKE21/3 Couple FM với ba cấp độ mô hình. Luận án đã giới hạn đối tượng nghiên cứu là trường năng lượng sóng và xu hướng thay đổi của nó, trong phạm vi vùng bờ và bãi biển lân cận các cửa sông khu vực NTB.
Những đóng góp chính của luận án là xây dựng được phương pháp xác định giá trị "Thành phần dòng năng lượng sóng dọc bờ" (Pt) và "Thành phần dòng năng lượng sóng hướng bờ" (Pn) trên hệ trục tọa độ do tác giả định nghĩa, gắn với đường bờ thực. Đồng thời, luận án đã xây dựng bản đồ phân bố các đại lượng Pt và Pn dọc theo tuyến "đường cơ sở" dải ven biển NTB. Phân tích biểu đồ phân bố và gradient của dòng năng lượng sóng theo không gian và thời gian cho phép xác định các khu vực có nguy cơ xói lở và bồi tụ, cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho công tác quản lý.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong điều kiện NBD, giá trị Pt và Pn gia tăng đáng kể ở vùng nước nông do vùng sóng vỡ dịch chuyển gần bờ hơn, đặc biệt sau năm 2030. Nghiên cứu điển hình tại khu vực LaGi (Bình Thuận) chỉ ra xu hướng bồi tụ mạnh hơn ở phía Nam và xói lở mạnh hơn ở phía Bắc NTB dưới tác động của NBD, đặc biệt tại các khu vực gần cửa sông. Luận án cũng đề xuất các định hướng giải pháp công trình (như đê ngầm giảm sóng, mỏ hàn) và phi công trình (quy hoạch bền vững, nâng cao nhận thức, theo dõi diễn biến sạt lở) để cải tạo và ổn định hình thái vùng ven biển. Một số kết quả đã được ứng dụng thực tế trong thiết kế và xây dựng công trình đê ngầm giảm sóng tại LaGi, tỉnh Bình Thuận, mang lại hiệu quả rõ rệt sau một năm vận hành.