NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐA DẠNG SINH HỌC VÙNG TRIỀU RẠN ĐÁ MỘT SỐ ĐẢO TIÊU BIỂU VÙNG BIỂN ĐÔNG - BẮC VIỆT NAM
Quản lý tài nguyên và môi trường
Luận án này tập trung nghiên cứu và đề xuất giải pháp quản lý đa dạng sinh học (ĐDSH) vùng triều rạn đá tại ba đảo tiêu biểu thuộc vùng biển Đông - Bắc Việt Nam là Bạch Long Vĩ, Cô Tô và Cát Bà. Các hệ sinh thái vùng triều rạn đá tại Việt Nam có giá trị sinh thái, môi trường và ĐDSH cao, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nguồn lợi và tái tạo nguồn lợi cho các vùng biển lân cận, cung cấp bãi đẻ, bãi giống và nơi trú ẩn cho nhiều loài thủy sinh.
Tuy nhiên, các hệ sinh thái này đang chịu nhiều tác động tiêu cực từ thiên nhiên và hoạt động của con người, trong khi các nghiên cứu chuyên sâu và giải pháp quản lý, bảo vệ còn hạn chế. Mục tiêu của luận án là đánh giá giá trị ĐDSH, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp bảo vệ, quản lý, bảo tồn ĐDSH cho khu vực nghiên cứu.
Nghiên cứu đã ghi nhận 170 loài động vật đáy thuộc 4 ngành và 92 loài rong biển thuộc 4 ngành tại các đảo được khảo sát. Trong đó, Bạch Long Vĩ có số lượng loài động vật đáy cao nhất (102 loài), tiếp theo là Cô Tô (71 loài) và Cát Bà (61 loài). Về rong biển, có sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực. Chỉ số ĐDSH (H') cao nhất tại Cô Tô (4,06), thấp nhất tại Bạch Long Vĩ (3,33), mặc dù Bạch Long Vĩ có tổng số loài cao nhất (127 loài). Luận án cũng xác định 85 loài động vật đáy và 35 loài rong biển có giá trị kinh tế, cùng 07 loài quý hiếm cần bảo tồn.
Hệ sinh thái bãi triều rạn đá được chứng minh có mối liên kết sinh thái chặt chẽ với các hệ sinh thái lân cận, đặc biệt là rạn san hô, đóng vai trò là "trạm dừng chân" và "mái nhà an toàn" cho các loài cá di cư sinh sản. Nghiên cứu chỉ ra sự suy giảm đáng kể về số lượng loài, mật độ và sinh lượng của động vật đáy và rong biển do ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên (nhiệt độ, cấu trúc nền đáy, thời gian phơi bãi) và hoạt động con người (khai thác hủy diệt, quá mức, ô nhiễm, xây dựng công trình biển).
Để giải quyết vấn đề này, luận án đề xuất 04 nhóm giải pháp chính: (i) Xây dựng bộ tiêu chí quản lý ĐDSH vùng triều rạn đá khu vực Đông Bắc; (ii) Xây dựng quy trình 8 bước quan trắc hiện trạng bãi triều rạn đá bằng thiết bị bay không người lái; (iii) Đề xuất phân vùng chức năng chuyên biệt và quy định quản lý cụ thể cho vùng triều rạn đá đảo Bạch Long Vĩ; (iv) Đề xuất các giải pháp tổng thể về chính sách, tổ chức quản lý, khoa học công nghệ, tuyên truyền giáo dục và định hướng quy hoạch để quản lý và sử dụng bền vững ĐDSH vùng triều rạn đá.